Altyazı Aylık Sinema Dergisi

ZEVK VE UTANÇLA TİTRERKEN…

2011-10-15T15:57:00.004+03:00

Steve McQueen’in reji şaheseri Utanç, başka New York anlatılarını düşündürüyor ister istemez. Geceyarısı Kovboyu, Taksi Şoförü gibi sanrılarla boğulmuş ‘yalnız adamın’, ‘kara’ Manhattan’ın uğursuzluk saçan sokaklarını dolaştığı filmler… James Baldwin’in ‘Başka Bir Ülke’desindeki gibi ancak kendini mahvederek hayatta kalmayı bilen yaban insanlı romanlar… Bu söz konusu filmlerin ‘tutunamayanları’, Utanç’ta Fassbender’in Brandon’ının hep yaşamak istediğini söylediği yıllara ait karakterler: 60’ların umuduyla, 70’lerin yenilgi hissinin birleştiği, ‘kaos’un hükmünü sürdüğü bir dönemde yaşamak istiyor Brandon. Belki de kendini daha az yalnız hissedeceğini düşünüyor, sterilleşmiş ve muhafazakarlaşmış bir New York’a yeğ buluyor o dönemi. Belki de o yılların özgürlük tasavvurlarında salınırken, kendinden daha az ‘utanacağını’, kendini daha ‘rahat’ hissedeceğini sanıyor.

Böyle düşününce, Brandon’ın utancı seks bağımlılığından kaynaklanmıyor. Bastırmaya çalıştığı ırkçılığının, misojenisinin, homofobisinin, hatta kendi öz kızkardeşine duyduğu (neredeyse elle tutulur) arzunun utancı da değil bu. Şu anda içinde yaşadığı dönemde, New York’ta ‘kazananlar’dan biri olmanın utancı! -ki sevişmeyi beceremediği tek kadın Brandon’ın tersine ‘şu an’da yaşadığı için ne kadar mutlu olduğunu söylüyor- Brandon, başarıyla yaptığını gördüğümüz ‘kurumsal’ işiyle, iyi görünüşü, pahalı ayakkabılarıyla kendi parasıyla sahip olduğu (Manhattan’da yüksek bir binadaki) apartman dairesine sıkışıp kalmış durumda. Filmin en güzel anlarından biri olan, kızkardeşi Sissy’nin (Carrey Mulligan) New York New York’u söylediği sahnede, şarkının sözlerinde ima edilen ‘yükselme’ arzusunun aksine, New York’lu olmayı başarmış olmanın verdiği ‘acı’ gözlerini yaşartıyor sanki Brandon’ın. Bugünün Manhattan’da yaşayan ‘sıradan’ biri Brandon, ilişki kuramayan, geceleri uzun koşulara çıkan, porno seyreden, istediğinde biriyle sevişen, bitmek bilmeyen spesiyalleri olan restoranlarda yemek yiyen biri. Ne bohem, ne zengin, ne de yoksul, içi boş bir metropol sakini.

İKİ AÇIDAN SNOWTOWN: SES ve İMGE

2011-10-14T16:22:00.000+03:00

SES

Snowtown, 1992-1999 yılları arasında, pedofilve homoseksüelleri toplumdan temizlemeyi amaç edinen John Justin Bunting’inliderliğinde, güney Avustralya’nın Snowtown kasabasında işlenen cinayetlerdenhareketle çekilmiş bir film. İlk oyunculuk deneyiminde oldukça iyi bir işçıkardığı söylenebilecek Lucas Pittaway’in (fazlasıyla Heath Ledger’ı andırıyor)canlandırdığı Jamie Vlassakis’in dilinden anlatılan etkileyici bir rüya tasvirive bir aracın camından çekilmiş izlenimi veren görüntülerle açılıyor film. Burüyada bahsi geçen, koltukta oturan bir adamın kesilmiş boynunda acı içindehavlayan köpeğin sesi, tekdüze ve endüstriyel bir ritim niteliği kazanarak tümfilm boyunca bize eşlik ediyor. Klasik anlatım kuralları açısındanbakıldığında, filmin başında duyduğumuz bir iç sesin, seyirciyi yalnız bırakıpbir daha işitilmemesi ciddi bir hata olarak bile görülebilir. Ancak sanırımyönetmen Justin Kurzel’in amaçladığı da bu tür bir “yalnız bırakma”: Jamie,çevresinde olup bitenlere dayanamadığını hissettiğimiz, yüzünde vicdana benzerbir şeyler yakalayabildiğimiz tek karakter. Yönetmen Kurzel, filmin dilini onunyalnızlığı üzerine inşa ediyor. Tüm ses kuşağına yayılan, biteviye kendinihissettiren, duyuran, asla dinmeyen ve filmin son sahnesinde ayyuka çıkarakbaştaki rüya sekansı ve otoyol imgeleriyle ilişkilenen ‘tak tak’ sesleri,Jamie’nin parçası olduğu kıyım karşısındaki, ‘eli kolu bağlılığını’,hareketsizliğini, çaresizliğini dile getiriyor. Böylelikle Kurzel, baştaki rüyaanlatısı ve iç sesle, tüm filmi Jamie’nin hikâyesine dönüştürüyor: ‘Bu seslerdinsin artık’ diye yalvaran bir gencin hikâyesi bu. Seslerin dinmemesi, aksinegiderek yükselip bütün bilinci kaplaması ‘kötülüğün kanıksandığı’ noktayaişaret ediyor: Kapının üzerimize kapandığı final sahnesi bu. O son noktada,artık Jamie’nin yüzünde vicdan ya da merhamet bile göremiyoruz. Tam birkabullenme hali var. Belli ki, artık ‘iyilik’ denen şeyle, vicdanla, merhametleilişkisi de kesilmiş; tek isteği o acı çeken köpeğin susması, ama artık niyesusmasını istediğini de bilmiyor. Snowtown,Jamie’nin rüyasıyla başlıyor ve bilincinin bütünüyle o rüyadaki hale büründüğü,ahlakla, kültürle, toplumla bağları kesilmiş, tek ve mutlak (bütün bir ömreyayılabilecek denli kuvvetli) bir ‘yeter artık dinsin bu sesler’e dönüştüğünoktada sona eriyor.

İMGE

Kurzel’in baştaki rüyayı temelalarak kurduğu ‘ses tasarımı’ ve bu yolla, tüm pelikülü Jamie’nin zihninimesken tutan bir bilinç yolculuğuna çevirmesi takdire şayan. Gündelikritüelleri ve deyim yerindeyse ‘günlerin köpüğünü’ uzun uzadıya kapsayan (yemekyeme, hayvanlarla kurulan ilişki, masa sohbetleri vs.) natüralist ya dagerçekçi olarak nitelenebilecek anlatım da ‘kötülüğün bayağılığını’,dünyeviliğini göstermek, kötülük denen şeyi metafizik bir şey olmaktan çıkarıpdünyaya indirmek, fizikselleştirmek için kullanışlı bir araç. John Bunting’inçevresindeki insanları kendine benzetmeye çalışan (“vur şu köpeği”),benzetemeyince de yok etmeye yönelen bakışları, evet belki ancak böyle birestetikte kendine yer bulabilirdi.

Yine de Snowtown’ın, yaşanan vahşete dair yaratmaya çalıştığı ‘gerçeklik’etkisinin, oldukça sinir bozucu bir tarafı olduğunu düşünüyorum. Tam olarakifade edemediğim, ama seyirciye içten içe “bakın bunlar yaşandı, ne kadardehşet verici değil mi” demeye çalışan, seyirciyi bu dehşetin ‘gerçektenyaşanmış oluşuyla’ etkilemeye, tavlamaya, tedirgin etmeye çalışan bir estetikbu. Reality şovlardan ya da işkence pornosu olarak adlandırılan korkufilmlerinden bir parça taşıyan ve son kertede filmin felsefi duruşu ne olursaolsun kötülüğü bayağılaştırmak bir yana, ‘orada, o banyoda vs.’ yaşandığınadair bir hisle kötülüğü kutsayan, egzotikleştiren, etrafını yaşanmışlığınhalesiyle (seyirci üzerindeki o pornografik etkisiyle) çevreleyen ve böylelikleona tanımlanamaz bir içerik katan bir estetik. Filmin bize anlatmaya çalıştığışey ne olursa olsun, bu estetik büyüleme çabasından dolayı, John Bunting’ealelade bir Neo-nazi olarak bakamıyoruz. Sanki ona ve davranışlarına süreklibir korku efekti, bir “uuuuu” sesi eşlik ediyor ve “bakın dünya tarihindeki endehşet verici seri cinayetleri gösteriyoruz size” duygusu filmi ele geçiriyor.Şunu söylemek gerek, bu estetik, filmin yaratıcılarının amacı, sanatsalemelleri, bağımsız duruşları vs. ne tür bir yapıya sahip olursa olsun ‘ticari’bir estetiktir. Ticaridir çünkü kurmacalığını bilmez, ‘bakın bunlar yaşandı’danmedet umar, Blair Witch efektine bel bağlar ve ‘gerçeklik etkisi’ yaratarakseyirciyi tavlamayı ‘gerçeğin’ önüne koyar. Kurmacanın dile getirdiği, dilegetirebileceği düşünsel içerik, bu hissin arkasında kalır, unutulur gider.

Kötülüğe bu kadar ‘gerçekçi spotışığı’ tutarsanız, onu aydınlatmaktan, bayağılığına ışık tutmaktan ziyade, onu dahada ‘anlaşılmaz’, ‘erişilmez’ bir şeye çevirirsiniz; kötücül bir cazibekazandırırsınız ona. Oysa bir Neo-nazinin davranışları ve eylemleri hiç deanlaşılmaz değildir, aksine her açıdan basit ve özelliksizdir ve onları akılalmazlıktan arındırıp ait oldukları yere (dünyeviliğe) göndermenin tek yolu da,ardındaki “bu bir gerçek hikâye” mitine sırt çevirmek, günümüzün bu ticariestetiğinden mümkün mertebe uzak durmaktır. ‘Gerçeği’ ancak, “bu bir kurmacadırve her kurmaca ‘gerçek’ dediğimiz o büyük ve ele avuca gelmez şeyden bir parçataşır,” diyerek anlatabilirsiniz; aksi halde yaptığınız şey, amacınızdanbağımsız olarak, sahte/yaratılmış bir gerçekliği, ona sahicilik katan sinematikaraçlarla pazarlamaya denk düşebilir.

BU BİR FİLM DEĞİL

2011-10-14T13:59:00.004+03:00

Filmin sınırlarının nerede başlayıp bittiğini, yıllar içinde en çok sorgulayan sinemacılar İran’dan çıktı. Devlet sansürünün, özellikle devrim sonrasında muhalif sinemacılar tarafından yaratıcı bir güce dönüştürülebilmesi üzerine çokça yazılıp çizildi. Şu anda 6 yıllık hapis ve 20 yıl film yapmaktan men cezasıyla kapana kıstırılmaya çalışınan Cafer Panahi de bu anlamda, İran’ın en önemli sinemacılardan biri. Panahi geçen sene, kendi evinde film çekerken, (yönetmen Muhammed Rasulof’la birlikte) apar topar tutuklanmış ve filmin o ana kadar çekilen kısmı polis tarafından imha edilmişti. İran’dan zar zor kaçırılan Bu bir Film Değil ise, Panahi’nin Ahmedinejad karşıtı gösterilere destek vermesinin ardından, ülkedeki tüm sinemacılara göz dağı vermek üzere uygulamaya koyduğu bu inanılması güç yıldırma stratejisinin bile onu durduramayacağının göstergesi. Filmi, Panahi’nin bu filmdeki ortağı Mojtaba Mirtahmasb’ın da şu anda tutuklu olduğu bilgisiyle izlemek, filmin hissini ağırlaştırıyor. Ancak bu ağırlığı beraberce üstlenmeli ve filmin nasıl bir direniş alanı olduğunu hatırlamak, üretmenin bir hayatta kalma biçimi olduğu üzerine düşüncelere dalmak fırsatını verdikleri için ikisine de müteşekkir olmalıyız.

Panahi’nin hapsedilmek, kapatılmak, hareket edememek, özgürlüğünü kaybetmek üzerine çok düşündüğü ortada. Eskiden beri… Ev hapsinde olmaksa iyice arada bir mesele. Evinizdesiniz ama eviniz aslında hücreniz. Bu arada kalmışlık, özellikle İranlı kadınların maruz kaldıkları kısıtlamalar üzerine de çokça düşündürüyor olmalı. Zaten Panahi’nin kameraya anlatmaya başladığı hikaye de (film çekemeyeceği için önceden yazdığı senaryoyu okuyor), üniversiteye gitmesini izin verilmeyen, bu nedenle eve kapatılan bir genç kız hikayesi. Evinden, üst orta sınıf mensubu olduğu anlaşılan Panahi, alt sınıftan olan bu kızın hikayesini anlatmak için kendi evinin uygun olmadığını söyleyerek, tüm filmi halının üzerine yapıştırdığı bantlar (bunlardan kapı, pencere, merdiven yapıyor) ve bir sandalye yardımıyla anlatmaya çalışıyor. Daha önce mekan bakmak için gittiği İsfehan’da çektiği, sessizce uzayan bir avlunun görüntüleri giriyor araya. Kendi kapatılmışlığıyla, hikayedeki kızın kapatılmışlığı üst üste biniyor; ama bu sınıfsal farklılığa da, cinsiyet aracılığıyla oluşan eşitsizliğe de dikkat çeken bir örtüşme. Yani Panahi o kız olmaya çalışmıyor. Eşit değiller, ama birbirlerlerine dair söyleyebilecek şeyleri var. Panahi, bu ‘deneme’, ya da (filmin son jeneriğinde belirtildiği gibi) ‘çaba’ (an effort by Panahi and Mirtahmasb) aracılığıyla, kendi sinemasının ‘ara bölgeleri’ni de hatırlatıyor. Parça izlediğimiz Ayna filmindeki temsil-gerçeklik gerilimi, yine nerdeyse tüm filmlerinde görebildiğimiz belgesel-kurmaca dengesi, Bu Bir Film Değil’in ana yapısını oluşturuyor. Evet, bu bir film değil, tüm olanlar gerçek ama bir o kadar da bu bir film ve olanların bir kısmı kurmaca. Ve zaten hayat da biraz böyle bir şey… Dışarıda nevruz kutlanırken, içeride hapis kalan Panahi’nin hikayesi çok gerçek. Hikayesini anlattığı okula gönderilmeyen kızın hikayesi kurmaca. Çöpü toplamaya gelen, ablasına ve eniştesine yardım eden ‘geçici kapıcı’, ‘sanat öğrencisi’, ‘tekstil işçisi’ delikanlının hikayesinin ne kadarı gerçek, ne kadarı kurmaca bilmiyoruz. Çünkü aslında kızın hikayesi de gerçek ve Panahi’nin kamera önünde geçen bir günü de her gününden biraz farklı, yani bir yanıyla kurmaca… Peki salonda yaşayan iguana gerçek mi?

Panahi’nin bizimle ettiği bu 70 dakikalık sohbet (zaman zaman cep telefonu kamerası, zaman zaman eski filmleri, zaman zaman Mirtahmasb’in kaydettiği canlı performansı aracılığıyla tam bir ‘mixed media’ işi), Panahi’nin başına gelenlerden sonraki 'sessizliğine' de ilaç aslında… Çünkü yalnızca film çekmesi değil, röportaj vermesi de yasak. Özellikle uluslararası sinema çevrelerinde, yasaklı İranlı sinemacılar için yürütülen kampanyaların, yönetmenlerin kendilerinden bir türlü ses gel(e)mediği için, onlar için kaçınılmaz olarak yarattığı ‘mağduriyet’ pozisyonunu alaşağı ediyor film. Elbette mağdurlar ve bunun için İran devletine uluslararası baskı yapmaya devam etmeliyiz. Ama onlar orada, içlerine kapanmış, hayata küsmüş bir halde kendileri için bir şeyler yapılmasını beklemiyorlar. Tıpkı son sahnede gördüğümüz gibi… Panahi evin bahçesi ve dış dünya arasındaki eşikte duruyor ama elinde kamerasıyla. Yapmayı bildiği şeyi yaparak ve kamerasıyla meydan okuyarak…

ARTİST

2011-10-13T20:42:00.005+03:00

Sessiz sinema döneminden bir filmin sessiz sinema estetiğine sadık kalınarak yapılmış bir uyarlaması günümüz film piyasasında elbette ki yerini bulur. Bir tür deneyim tüccarlığı yaparak işleyen günümüz sinema endüstrisi için yeni bir cin fikir işte. 19. yüzyılın sonlarında, 20. yüzyılın başlarında sinema salonlarını doldurmuş binlerce insan nasıl hissediyorduysa siz de onlarınkine benzer bir deneyim yaşayacaksınız işte, daha ne olsun. Nostalji, sessiz film fetişi vesaire vesaire. Artist’in açılış sekansındaki film içinde film, sinema salonu içinde sinema salonu, sessizlik içinde sessizlik numaraları filmin fikrinden kaynaklı büyüyü bir süre daha sürdürmeyi başarıyor doğrusu. Ne var ki, film az daha ilerleyip de ‘ilk büyülenme hali’ de geride kalınca, cazip fikrini destekleyecek pek de bir şey sunmuyor Artist bize. Film boyunca Jean Dujardin’ın sessiz film oyuncularını ne kadar başarıyla taklit ettiğini, yönetmen Hazanavicius’un nasıl bir ustalıkla o dönemin estetiğini yeniden yarattığını falan takdir etmek mümkün tabii. Ama şu soru da insanın yakasını bir türlü bırakmıyor: O dönemin anaakım aşk öykülerinden birinin izleğini tamamıyla yeniden üreten, güldürüsüyle, dansıyla, ritmiyle, her şeyiyle basmakalıp bir sessiz filmi neden izleyeyim? Neden şimdi, neden burada? Buradan ve şu andan sessiz film dönemine doğru bakmaya dair neredeyse hiçbir numara barındırmayan Artist’in verebileceği tat, Jean Dujardin ile Bérénice Bejo’nun öforik dans figürleri ya da Dujardin’ın sadık köpeğinin ölü numaralarıyla sınırlı kalıyor ne yazık ki. Guy Maddin’in sessiz sinema estetiğini alıp da bambaşka bir duygu/atmosfer peyda ettiği bir filmi mi tercih edersiniz, yoksa Hazanavicius gibi bir zanaatkârın özene bözene taklit ettiği klasik bir sessiz dönem filmini mi, diye sormamak mümkün mü.

TRIER’DEN YİNE DEPRESYON MANZARALARI

2011-10-12T14:08:00.001+03:00

Ağır bir depresyon sürecinden geçen ve o dönemin bir dışavurumu olarak Deccal’i (Antichrist) çektiğini söyleyen Lars Von Trier, iç dünyasındaki bulanıklığı Melancholia filminde seyircisiyle paylaşmaya devam ediyor. İki kızkardeş olan Justine ve Claire’in arızalı ilişkisi üzerine odaklanan film karakterlerin adlarını taşıyan iki bölümden oluşuyor. Filmin ilk yarısınnda Justine’in, ablası Claire ve kocası John’un “şato”sunda gerçekleşen düğününü izliyoruz. Mutlu bir çift ve aile tablosu görüntüsü veren kalabalık,öykü ilerledikçe bir Trier filminden beklediğimiz gibi arızalar vermeye başlıyor. Patavatsız bir anne, sorumsuz bir baba, işkolik ve paragöz bir enişte, kontrol delisi bir abla ve hırslı patronunun arasında Justine’in yavaş yavaş mutluluktan depresyona doğru değişen ruh haline tanık oluyoruz. Trier, Justine’in değişen bu ruh halinin o esnada dünyaya yaklaşmakta olan Melancholia gezegeniyle bir ilişkisi olduğuna dair birkaç ipucu veriyor. İkinci bölümde ise hastalığı iyice ilerleyen Justine’in ablasının evine dönüyor ve koskocaman şatonun içinde Claire, John ve yeğeniyle beraber Melancholia’nın dünyaya yaklaşmasını beklemeye başlıyor.

Trier, ikinci bölümü tamamen Melancholia adlı gezegenin dünyaya çarpıp çarpmayacağı bilinmezliği üzerine kuruyor. Bu kozmik bilinmezliği karakterler arasındaki didişmeyle ilişkilendirerek mikro ve makro düzeyde ilerleyen iki paralel öyküden farklı iki gerilim öğesi yaratmış oluyor. Sonuç olarak filmin bittiği noktada bütün bu “gezegenlerin çarpışması” alegorisi gerçekten “Melankolinin dünyaya çarpması; mutsuzluğun, depresyonun dünyaya sinmesi”ne kadar lafı getiren oldukça çiğ bir benzetmeden öteye gidemiyor. Durmadan Melancholia çarpacak mı çarpmayacak mı diye gerilirken, bir şekilde ruhani bir aydınlanma yaşayan Justine, gezegenin çarpacağını ve dünya üzerindeki bu korkunç yaşamın sona ereceğini, o yüzden üzülecek bir şey olmadığını sayıklayıp duruyor. Trier aslında bir yandan “dünyada çok fazla acı, mutsuzluk ve korkunçluk var o yüzden hepimiz ölüp gitsek herkes kurtulmuş olur zaten bizi bizden başka umursayan da yok” diyor. Yönetmen kendi mutsuz dünyasını oldukça gösterişçi bir şekilde fakat amatör bir hikaye anlatıcısının yapacağı kadar klişe metaforlarla tasvir ederek, heybetli bir çiğlikle bunu peliküle aktarıyor. Bir de üstüne üstlük bütün bu dünyadaki mutsuzluğu kapitalizme laf edermiş gibi yaparak, reklam dünyasını ve onun yaptıklarını topa tutarak, aristokrasiyi “halktan kopuk insan topluluğu” olarak tanımlayarak(bütün film boyunca gezegen dünyaya yaklaşırken hiçbir şekilde şatonun dışında neler olup bittiğine dair bir fikrimiz olmuyor) Trier gerçekten olabilecek en sığ sularda yüzmeyi başarıyor. Daha da üzücü olan ise kendisinin hayata dair kaybettiği umudu izleyicisinde yansıtmak istemesi, seyircisine eylemsizliğin ne kadar da şahane bir şey olduğuna dair de bir hissiyat geçirmesi. Claire bir şekilde yaklaşan tehlike karşısında hayatını kurtarabilmek için çırpınırken, Justine hiçbir şey yapmıyor. Zaten Claire’in çabası boşuna çünkü “melankoli” her şeyi sonuçta ele geçirecek. Son kertede Trier “zaten hepimiz ölüp gideceğiz, bu mutsuz dünyada niye bir şey için çaba sarf edelim ki?”ye kadar lafı getiren, sinemasal olarak nereden tutsan elinde kalan, bir erken dönem ergenlik filmine imza atmış oluyor.

DARDENNE KARDEŞLER BİLDİĞİNİZ GİBİ

2011-10-11T14:02:00.002+03:00

Dardenne kardeşler yeni filmleri Bisikletli Çocuk’ta (Le gamin au vélo), artık kanıksadığımız ahlak ve vicdan hikâyelerinden bir yenisini anlatırken karakterizasyon, mekân ve üslup konusunda da alışıldık tarzlarından ödün vermiyorlar. Bu devamlılık, ruh halinize göre tutarlılık olarak görünüp hoşunuza gidebilir ya da kendini tekrarlama gibi gelip sizi biraz sıkabilir. Dardennelerin kamerasının karşısında bu kez “yeni bir başlanıç yapmak isteyen” babasının terk ettiği 11 yaşındaki Cyril ile onun koruyucu anneliğini üstlenen kuaför Samantha yer alıyor. Filmin gücü de öncelikle, başrol oyuncuları Thomas Doret ile Cécile De France’ın büyük bir uyumla canlandırdıkları bu iki karakterden geliyor. Cyril’in her ne pahasına olursa olsun babasına ulaşma çabası ve tek varlığı olan bisikletine tutunmaktaki ısrarıyla Samantha’nın Cyril’e kol kanat germek için her şeyi göze alışı arasındaki paralellik, kuvvetli Dardenne dramatizasyonu eşliğinde etkileyici bir bütün oluşturuyor.
Ne var ki “iyimser” final ağır ağır yaklaşırken, filmin katı gerçekçiliği bana kalırsa tuhaf bir çıkmaza giriyor: Umutsuzca sevilmek isteyen Cyril bulaştığı suç yüzünden hayatını kaybetse ya da onu suça zorlayan Wes’in yanında suç dünyasının derinliklerinde kaybolsa, bize kestirmeden “işte, sokaklarda yitip giden bir hayat daha” dedirtecek. Ne var ki Cyril’in Samantha’yla çıktığı bisiklet turunda hissettiğimiz, sığınacak bir yuva bulmanın huzuru da, farklı bir açıdan, benzer bir formül hissi yaratıyor: “Samimiyet ve insani sıcaklık her şeyin üstesinden gelmeye kadirdir.” Fazlasıyla basite indirgiyor olabilirim ama film Beethoven’ın konçertosuyla sona ererken hissettiğim buydu. Bisikletli Çocuk’un çok iyi bir film olduğunu inkâr edecek değilim, ama çıkışta konuştuğumuz üzere, Cannes’da Jüri Büyük Ödülü’nün paylaştırılması sanki Bir Zamanlar Anadolu’da’ya biraz haksızlık olmuş...

EMEK SİNEMASI'NI GERİ ALMA ŞENLİKLERİ BAŞLIYOR!

2011-05-02T21:16:00.004+03:00

HER PAZAR 17:00'DE EMEK'İN EŞİĞİNDEYİZ!

İktidar ve sermayenin çılgın saldırılarına karşı sokakları, meydanları, mahalleleri, tüm İstanbul'u geri alma vakti geldi!
Her pazar saat 17:00'da Yeşilçam Sokak'ı kendi yaşam alanımıza çevirmek için Emek Sineması eşiğinde hep beraber eyliyor, konuşuyor, üretiyor, eğleniyor ve paylaşıyoruz...

Sermaye ve iktidara inat yaşasın özgür hayat!
EMEK BİZİM İSTANBUL BİZİM!

MAYIS EŞİKLERİ
1 MAYIS PAZAR: 17:00 "Tekrar MERHABA 1 MAYIS"
8 MAYIS PAZAR 17:00 FEMİNİSTİVAL YEŞİLÇAM SOKAK PARTİSİ
15 MAYIS PAZAR 17:00: İKİNDİ ÇAYI VE MUHABBET (Çaylar bizden)
22 MAYIS PAZAR 17:00: SÖYLEŞİ "KENTSEL DÖNÜŞÜM VE EMEK SİNEMASI"

ALTYAZI'DAN FESTİVAL TAVSİYELERİ

2011-03-19T12:22:00.007+02:00

30. İstanbul Film Festivali'nin biletleri satışa çıkarken Altyazı da önerilerini üç ana başlıkta (Tavsiyeler, Meraklısına, Klasikler) okurlarıyla paylaşıyor...

TAVSİYELER

İzlediğimiz ve kaçırılmaması gerektiğini düşündüğümüz, hemen her sinemasevere tavsiye edebileceğimiz filmler...

Armadillo: Geçtiğimiz yıl Cannes’da ‘Eleştirmenler Haftası’nın büyük ödülünü kazanan Armadillo, Afganistan’da Taliban militanlarının izini bulmaya çalışan Danimarkalı bir askerî birliği altı ay boyunca takip eden aşırı gerçekçi, yer yer video oyunu estetiği taşıyan sert bir belgesel.

Bir Ayrılık (Nader and Simin: A Separation): Asghar Farhadi, Berlin’de Altın Ayı’yı hak ederek aldı. Son zamanların en iyi İran filmi olarak nitelenebilecek Bir Ayrılık, tek bir aileyi ve birkaç günlük bir olayı odağa alarak, adalet sisteminden cinsiyet rejimine kadar uzanan çok boyutlu bir İran portresi çiziyor. Yalan söylemeden yaşanamayacak bir dünyada “hakikate” dair nefes kesici bir film.

Bizim Büyük Çaresizliğimiz: Berlin’de yarıştıktan sonra ilk kez festivalde Türkiyeli seyircinin karşısına çıkacak olan Bizim Büyük Çaresizliğimiz’de, Barış Bıçakçı’nın romanı, gündelik durumların ardındaki duygu yükünü görünür kılan, mizahi olduğu kadar melankolik bir ‘yetişkinlikle yüzleşme’ filmine dönüşmüş.

Ekümenopolis: Ekümenopolis, festivalin ulusal yarışma bölümünde yarışacak ilk belgesel olma özelliğini taşıyor. İstanbul'un içinden geçtiği hızlı değişimi ve yarattığı yıkımları gözler önüne seren filmi izlemek için çok neden var. "Kentsel dönüşüm" adı altında şehrin maruz kaldığı rant savaşını ve neoliberal saldırıları teşhir eden film, aynı zamanda buna direnç gösteren kentlilere de söz hakkı veriyor.

Genesis ve Lady Jaye’in Şarkısı (The Ballad of Genesis and Lady Jaye): Klasik bir belgesel değil bu, daha çok bir aşk güncesi. Berlin’de queer filmlerine verilen Teddy ödülünü alan Genesis ve Lady Jaye’in Şarkısı birbirine çok âşık iki insanın ‘tek olma’ hayallerini takip ediyor. Bunu yaparken de cinsellik, fetişizm, endüstriyel müzik ve en önemlisi yaratıcılığa dair çok şey söylüyor.

Işığa Özlem (Nostalgia for the Light): Işığa Özlem, bilim adına milyonlarca ışık yılı öncesini inceleyen ama yakın geçmişine bakamayan bir toplumu anlatıyor, Şili’yi ya da Türkiye’yi. Askerî darbelerin bıraktığı ruhsal yara izlerine ve her şeye rağmen hafızaya sahip çıkma direncine dair yapılmış olağanüstü ilham verici, insani ve şiirsel bir belgesel.

Kadın İsterse (Potiche): François Ozon’dan 70’lerin kitsch TV estetiğinde, Catherine Deneuve ve Gerard Depardieu’nün başrolde olduğu bir melodram, ama siyasi ve feminist bir melodram! Sitcom’la 8 Kadın (8 femmes) iç içe geçince, burjuva çıkışsızlığına dair uçuk, sarkastik ve ziyadesiyle eğlenceli bir film çıkmış ortaya.

Morg Görevlisi (Post Mortem): 2009’un Altın Lâle’sinin sahibi olan Tony Manero’nun Şilili genç yönetmeni Pablo Larrain, yeni filminde politik arkaplanı daha da netleştirerek, darbenin alacakaranlığındaki Şili’de, toplum dışında kalmış bir ikilinin toplumsal olanla yüzleşmesinin hikâyesini yine soğukkanlı, sert ve çarpıcı bir biçimde anlatıyor.

Ömrümüzden Bir Sene (Another Year): Mike Leigh emeklilik yıllarına yaklaşmış Tom ve Gerri’nin hikâyesini anlatırken bildik çizgisinden sapmıyor. Ömrümüzden Bir Sene, yalnızlığı ve huzursuzluğu birliktelik ve huzur üzerinden anlatan bir film.

Şiir (Poetry): İzleyiciyi duygusal olarak altüst eden Vaha (Oasis) ve Gizli Günışığım (Milyang) gibi gerilimli melodramların yönetmeni Koreli Lee Chang-Dong, şiir kursuna katılan 60’lı yaşlarındaki bir kadının yolculuğunu, seyirciden sabır isteyen soğukkanlı, mesafeli bir sinema diliyle anlatıyor.

Pina: Wenders’in filmi modern dansın efsane ismi Pina Bausch’a saygı duruşunda bulunmaktan ziyade onun eserlerinin ruhunu sinemaya aktarmayı hedefliyor. Muhteşem görselliğinin ve üçüncü boyutu ustalıkla kullanmasının da katkısıyla Pina, izleyiciyi duygusal yoğunluğu yüksek bir deneyime davet ediyor.

Zefir: Belma Baş bu ilk uzun metrajında, annesiz yaşamanın acısı kadar anne olmanın acısını da duyumsatan, ölüm/kayıp bilinciyle tanışma üzerine şiirsel ama aynı zamanda sert ve acımasız bir filme imza atmış.

MERAKLISINA

Konunun, yönetmenin ya da türün meraklılarının kaçırmaması gereken filmler...

Torino Atı (The Turin Horse): Yola çıkmayı reddeden bir at ve dünyaya inancını yitirmiş insanoğlu. Rüzgârın her dokunuşunu seçebileceğimiz siyah-beyaz bir sinematografiyle gündelik ritüellerle geçen altı günlük bir bekleyişe tanıklık ediyoruz. Macar usta Bela Tarr’ın bu son filmi, adeta zamanın durduğu bir dünyayla baş başa bırakıyor seyircisini ve sadece bu tür bir “ağırlığı” göze alabileceklere hitap ediyor.

Beni Asla Bırakma (Never Let Me Go): Kazuo Ishiguro’nun “1990’larda geçen bilimkurgu-gençlik romanı”nın nasıl bir sinemasal dünyaya çevrildiğini görmek başlı başına cezbedici. Öncelikle romanın hayranlarına hitap eden filmin senaryosunda 28 Gün Sonra ve Gün Işığı gibi kalburüstü bilimkurgu filmlerinden tanıdığımız Alex Garland’ın imzasının bulunması da iştah açıcı.

Ha Ha Ha: Koreli usta Hong Sang-soo’nun Cannes Film Festivali’nin ‘Belirli Bir Bakış’ bölümünden ödülle dönen filmi, biri sinemacı adayı, diğeri film eleştirmeni iki arkadaşın geride kalan tatil hakkındaki sohbetleri üzerinden şekilleniyor. Ha Ha Ha’nın Hong’un en iyi filmlerinden biri olmadığı söylense de, yönetmenin sıkı takipçileri filmi kaçırmamalı.

Kanatsız Taklalar: Kısa filmlerinde yoksul mahallelerde yaşanan hayatı, kaskatı bir gerçekçilik kadar en mahrem düşlere kadar sokulan bir duygu yoğunluğuyla da anlatan Savaş Baykal’ın bu uzun metraj çalışmasını, norm dışı bir gözlem gücüne sahip bir yönetmenle tanışmak isteyenler kaçırmasın. Zira, düşük bütçeyle, el emeğiyle çekilen bu filmi başka bir yerde izleme şansınız olmayabilir.

Kestirme Yol (Meek’s Cutoff): Festival izleyicisinin Geçmiş Zaman Olur Ki (Old Joy) ve Wendy ve Lucy ile tanıdığı Kelly Reichardt yeni filminde, 19. yüzyıl ortalarında Batı’ya doğru göç eden bir grup yerleşimciyle onları çölün ortasına sürükleyen rehberlerinin öyküsünü anlatırken ırk, medeniyet, toplumsal cinsiyet kavramlarını tartışan bir westerne imza atıyor.

Lizbon’un Gizleri (Mysteries of Lisbon): Camilo Castelo Branco’nun 1852’de yazdığı romandan Raoul Ruiz’in uyarladığı film, yetim Joao’nun geçmişiyle ilgili bilgilerin yavaş yavaş ortaya çıkmasıyla başlıyor. Bir karakterin öyküsünden bir diğerine geçerken, katman katman açılan geçmiş, sırlar, tutkular ve trajedilerle yüklü bir biçimde tüm karakterleri birbirlerine bağlıyor. Hem edebi hem de sinematografik olarak çok iyi bir klasiği bir solukta bitirmişçesine salondan çıkmak isteyenler için, bu 266 dakikalık deneyim kaçırılmaz fırsat.

Ölümüne Kaçış (Essential Killing): Vincent Gallo’nun bir Taliban mücahidini canlandırdığı bir Jerzy Skolimowski filmi ancak kaderin bir şakası olabilir. Ve evet, Anna ile Dört Gece ile sinemaya dönüş yapan Skolimowski’nin klasik bir hapishaneden kaçış hikâyesinin insani boyutuyla ilgilendiği bu şakayı kaçırmamak lazım.

Keşke Bilseydim (I Wish I Knew): Filmleri ve kurmacayla içli dışlı belgeselleriyle Çin’in kültürel dönüşümünü kayıt altına alan Jia Zhang Ke, bu kez de Şangay’ın saklı kalmış hikâyelerine dair bir görsel hafıza filmine imza atıyor. Kültür devrimi ve iç savaşı yaşamış bireylerin tanıklıklarıyla ilerleyen film, bellek ve kent kavramlarının yan yana gelişinden heyecan duyanlar için çok şey vaat ediyor.

Mutluluğum (My Joy): Bürokrasinin ve polisin şiddetini, gündelik hayata hakim olan orman kanununu ele alan Mutluluğum, belirli bir zamanın hikâyesini anlatmak yerine daha büyük bir karanlığın zamandışı tasvirini sunuyor. Film, geçtiğimiz yıl Cannes’da seyirciyi en çok zorlayan yarışma filmlerinden biriydi.

Siyah Venüs (Black Venus): 2007 tarihli Balıklı Bulgur’da (La graine et le mulet) sıradan hayatları oya gibi işleyerek diyalog odaklı bir epik çıkaran Abdellatif Kechiche, yeni filminde 19. yüzyıl başlarında Avrupa’ya getirilen Afrikalı bir kölenin gerçek hikâyesinden yola çıkarak ırkçılık ve faşizmi inceleyen sarsıcı bir dönem filmine imza atıyor.

Şafak (Aurora): Cristi Puiu Bay Lazarescu’nun Ölümü’yle bir anda yeni Romen sinemasının yıldızları arasına girmişti. Puiu, nedeni belirsiz bir cinayeti uzun planlar eşliğinde anlattığı bu üç saatlik yeni filminde kapkaranlık bir dünya kurarken, başrolde de bizzat yer alıyor.

KLASİKLER

Festivalin 30. Yıl Özel, Bir Zamanlar Festivalde: Siyad’ın Keşifleri, Anılarına ve İsimsiz (Film) bölümlerinde hatırlatmaya gerek duymayacağımız denli önemli filmler gösteriliyor. Yenilenmiş kopyasıyla Üç Arkadaş, Nazi soykırımının en kapsamlı belgesi Shoah, 8½, Cennetten de Garip, Kanlı Düğün, Narayama Türküsü, Petra Von Kant’ın Gözyaşları… Saymakla bitmez. Biz bunların aralarından, daha az bilinenlerine, gözden kaçabilecek olanlarına dikkat çekelim istedik.

40 m² Almanya (40 m² Deutschland): Tevfik Başer’in 1986 yapımı bu ilk uzun metrajı, Almanya’da eve kapanmaya mahkum bırakılan bir Anadolu kadınının hikâyesini asla akıllardan çıkmayacak bir yoğunlukla anlatır. Toplumsal cenderenin, baskının ve zulmün, sınırlar ötesi, zaman ve mekân ötesi boyutunu ortaya koyduğu için mutlaka izlenmeli.

Çöl İşaretçileri (Wanderers of the Desert): Tunuslu Nacer Khemir’in 1986 yapımı bu ilk filmi, eşine az rastlanır bir sinemasal dünya yaratıyor. Doğu’nun efsaneleri gerçek dünyaya taşıyor, çöldeki gündelik hayatın rutiniyle masallar, trajediyle komedi ayırt edilemez bir hal alıyor. Tayfun Pirselimoğlu’nun Çöl Masalları kitabına esin kaynağı olmuş bu eşsiz ve garip film beyazperdede izlenmeli.

Kötü Kan (Bad Blood): Daha çok, ülkemizde bir nevi klasiğe dönüşen Köprüüstü Aşıkları (Les Amants du Pont-Neuf) ile tanınan Leos Carax’nın Kötü Kan'ı, sinemanın renklerine, estetiğine, sınırsız anlatım olanaklarına âşık olanlar için paha biçilmez bir filmdir, değinmeden geçmeyelim.

Paris Komünü (La Commune): Sosyalist sinemacı Peter Watkins’ten, 1871’de yaşananları adım adım anlatırken günümüz medyasının eleştirisini de yapan 345 dakikalık Brecthyen bir başyapıt.

Sade İçin Ulumalar (Howlings in Favour of de Sade): ‘Gösteri toplumu’nun büyük düşünürü Guy Debord'un, sinema alanında yaptığı çalışmalardan ilki olan Sade İçin Ulumalar, bir filmden çok insanı sinema ve anlamı üzerine düşünmeye sevk eden bir ‘deney’. Sinema salonunda gerçekleşecek bu deneyin parçası olmak gerek.

!f'in Alternatif Güçler Partisinde Biz de DJ'lik Yapıyoruz! Bekleriz!

2011-02-18T15:02:00.001+02:00

AŞK SARHOŞU vesilesiyle

2011-01-08T22:30:00.004+02:00

Günümüzde Hollywood’un tipik romantik komedileri (aynı mantığı elden geçirip aksiyon ya da melodram gibi diğer yaygın türlere de uyarlamak mümkün), her zaman eskiden olduğu kadar dolaysız bir biçimde olmasa da, ezberlediğimiz o klasik formülü uyguluyor hâlâ: Kadın ve erkek tanışır, birbirlerine âşık olurlar, araya giren türlü engeller yüzünden ayrılır ya da ayrılmanın eşiğine gelirler, bu süreçte kendileriyle hesaplaşıp bir değişim geçirirler ve birbirleri olmadan yaşayamayacaklarını anlayarak yeniden bir araya gelirler. Jenerik akarken bizden onların elbette sonsuza dek mesut olacaklarına inanmamız ve bu mutlulukla salondan çıkmamız beklenir. Buraya kadarki kısım yeni değil tabii; 30’ların 40’ların romantik komedilerinde de durum böyleydi. Yeni olan -belki de artık seyirci sürekli aynı yemeği yemekten bıktı düşüncesiyle- bu anlatının muhtelif yan tema ya da meselelerle “zenginleştirilmesi” alışkanlığı. Aşk Sarhoşu’nda (Love and Other Drugs, 2010) söz konusu mesele, 90’lı yıllarda viagranın piyasaya çıkış serüveni ve daha genel anlamda, ilaç sektöründe dünya çapında (ortalama Amerikan seyircisi açısından “Amerika çapında” diye okuyunuz) dönen dolaplar: İlaç şirketleri, pastadan aldıkları payı büyütmek için mümessiller yetiştiriyor. Bu mümessiller güleryüz, cazibe, para, rüşvet, baskı, şantaj gibi akla gelecek her yolu kullanarak doktorları reçetelerinde kendi şirketlerinin ilaçlarını yazmaya “teşvik” ediyorlar. Bu arada şirketler de bilimsel araştırmaların sonuçlarını gizliyor ya da çarpıtıyor, kamuoyunu yönlendirmek için çeşit çeşit oyun oynuyor. Hikâyesi gerçek olaylara dayanan Aşk Sarhoşu da böylece içerinden bir bakışla sektörün kirli çamaşırlarını (hem de Pfizer’in adını vererek) ortaya dökmek gibi yürekli bir hamle yapıyor. Ya da en azından bir süreliğine böyle yaparmış gibi görünüyor. Ne var ki sonlara doğru Maggie (Anne Hathaway) ile Jamie’nin (Jake Gyllenhaal) ilişkisindeki duygusal ton yükseldikçe, ilaç şirketleri meselesi de uçup buhar oluyor. Basmakalıp finalinde film, iki sevgilinin mutluluğundan ve gerçek aşkın kutsallığından başka hiçbir duygu ya da düşünceye alan bırakmıyor. Öyleyse Aşk Sarhoşu’nda ilaç meselesinin bir dekordan öte bir rolü olduğu söylenebilir mi?

ÇAKAL ve MASUMİYET

2010-12-31T02:30:00.003+02:00

Çakal’ın yaratıcılarını birkaç konuda tebrik etmek gerek: 1- Abartısız, dozunda müzik ve efekt kullanımı için, yeni mafya/arka sokak filmlerinden pek rastlanmayan bir özellik. Özellikle Akın’ın ilk işinde tabancayla arabadan çıktığı sahnedeki müzik çok iyiydi. Ses ve kamera da layıkıyla kullanılmış. 2- Filmde bazı çok iyi sahneler var, mesela Akın’ın bir barda arkadaşlarına hava atmaya çalıştığı sahne çok iyi çekilmiş, oyunculuk oldukça iyi; yaşadığı hayal kırıklığı çok ince, abartıya kaçmadan verilmiş. Bu gibi sahnelerde aslında film kendini aşarak Akın’ın ruh halini derinden hissettiriyor: Deneyimlediği olayların sahiden yaşandığını kendine kanıtlayamayacak bir ‘gerçeklik kaybı’ içinde karakter. Arkadaşlarına hava atmaya çalışıp onları da söz konusu şeyleri yaşadığına ikna edemeyince ‘yalnızlığı’ tümden artıyor. Gerçeklikle ilişkisi kesiliyor. Ya da hayatla diyelim. Bu tür sahneler daha fazla olsaymış, film, Scorsese/Tarantino arası bir geleneğin yerelleştirilmeye çalışılmış bir versiyonu olmaktan çıkıp Demirkubuz ayarında bir ahlak-bireysel yıkım damarı yakalayabilirmiş. 3- İç sesin tonu iyi ayarlanmış, daha doğrusu iç ses ‘iyi okunmuş’. Bazı yerlerde içinde bulunulan durumun gereksiz bir tekrarına dönüşse de iç sesi doğal düşünce akışı olarak ikna edici kılmak, bizim film noir-vari filmlerimizde pek yapılabilen bir şey değildir. 4- Filmin ucu açık finali çok iyi. “Mafya babalarını niye vurmuyorlar ki, bir saniyelik bir cesaret gelemez mi bu ayak takımına, bu kadar mı korkuyorlar bu adamlardan?” diye düşünür mafya filmlerinin seyircisi. Onu bu konuda ikna etmek kolay değildir. Ve en azından böyle bir “ihtimal”in, küçük bir ihtimal de olsa varlığını hissettirmek filmin gerilimini artırır, diğer türlü mafya babaları “asla yenilemez” görünerek hikayeyi düzleştirirler. Bir anlık bir delirme anında “yenilebilecekleri”ne dair bir his uyanmalıdır. Gerçekçi mafya filmlerinin ustası Nicolas Winding Refn bu işi çok iyi yapar Pusher serisinde. Babalar hepten alt edilemez olmamalıdır, daha çok alt edilemezliğin eşiğinde durmalıdırlar. Çakal, bu hissi vermekte başarılı. ‘Baba’ mevzusunu çok da abartmıyor. Ama ne yazık ki söz konusu cesareti gösteren karakter, bunu yapabileceğine bizi ikna edecek kadar derinleştirilmemiş bir karakter. Yine de hayatta kalmak/kalmamak arasındaki çizgiyi belirleyecek bir tanrısallığa ulaştığını düşünen karakterlerin ‘yok oluşu’, ana karakterin “hayata devam edişi” (ki orada da soru işareti var) etkileyici. Akın’ın “yaşıyor muyum, yaşamıyor muyum?” ruh halini ve filmin bu konudaki tematik boyutunu destekleyen iyi düşünülmüş bir final.

Çakal iki noktada güç kaybediyor: Öncelikle, yan karakterleri detaylı çizmesine ve ait oldukları mekanları canlı kılmakta özen göstermesine rağmen, film çok tipik bir yoldan çıkma izleğine sahip olduğu için, karakterinin hikayesini yeterince ‘kendine özgü’ kılamıyor. Bu izleğe biraz daha kıvrım/engebe gerekiyor. Akın’ın babasıyla ve ustasıyla ilişkisi bunu sağlamakta yetersiz kalıyor. İkinci zayıf nokta da, filmin karakterdeki ‘kötülük yapma’ yetisine seyirciyi inandıramaması. İnandıramıyor çünkü bizim kenar mahalle/mafya filmlerimizin asla kurtulamadığı bir aylaklığa maalesef Çakal’da yakalanıyor. “Her şeye rağmen o masum” ağlaklığı. Karakteri, her daim karanlık bir dünyada iyiliğin temsili olarak görmemizi buyuran, bu durumu sürekli kafamıza çarpan, hatırlatıp duran bir duygu fazlalığı. Çoğunluk’un bu denli taze görülmesindeki nedenlerin başında bu tuzağa düşmemesi geliyordu. Çoğunluk, masumiyet denen şeyi, her daim insanın, ‘iyi’ olarak bellenen karakterin içinde varolan, silinmez bir mutlaklık olarak çizmiyordu. Toplum denen şey pekala masumiyeti/vicdanı siler, yok eder. Bizim “karanlık dünya” filmlerimiz her zaman “bu çocuğun bir yerlerinde bir şeyler kalmıştır, bir vicdan duygusu kalmıştır” varsayımıyla hareket ettikleri için hep bir “haklılık” melodramı havasına savrulurlar. Ne yaparsa yapsın, karakter haklıdır, koşullar onu böyle yapmıştır, film asla karakterden bu ‘özel’likten yoksun bırakmaz, hep onu kollar, onun yanında yer alır. Ama asıl korkutucu olan ve gerçeğe asıl yakın duran, vicdan denen şeyin karanlıkta yitebileceğidir. Bu ihtimali canlı tutma cesareti göstermeyen filmler asla topluma dair yeterince karanlık bir şeyler söyleyemezler, her zaman bir yanlarıyla Yeşilçam melodramı geleneğine meylederler.

AĞAÇ NE DİYOR?

2010-12-29T12:41:00.004+02:00

Ağaç (The Tree) filmiyle ilgili kısaca bir yazasım geldi. Öncelikle, Ocak sayımızının Vizyon Ajanda'sında tam sayfa açtığımız yukarıdaki kare müthiş bir fotoğraf... Ağaç, olağanüstü bir film değil, ama 'metafor' mevzusu üzerine bir şeyler söylüyor. Filmde o devasa ağaç, hikaye içinde bir işleve ya da göreve sahip bir metafor olmaktan çıkıyor. Daha doğrusu, yönetmenin ya da hikayenin yazarının "bakın bu ağaç babayı/aileyi sembolize ediyor" dediği bir motif değil o. Bunun yerine hikayenin karakterlerinin anlamlar atfettiği bir şey, ve o anlamlar olmadan, o anlamlardan muaf olarak aslında tek başına bir 'metafor' değil. Herhangi bir yas ya da melankoli deneyiminde yaşanan da budur belki, bir şeyler onlara birileri belli anlamlar atfettiğinde bir sembole dönüşür, onu nasıl düşünüyorlarsa öyle bir şekle bürünür söz konusu motif. Oysa mesela son dönem korku filmlerinde "onların haricinde" metafor olarak işler ağaç gibi motifler. Sanki karakterlerin yarattığı bir anlam yoktur, filmin dayattığı bir anlamdır bu: Agaç doğaüstü güçleri temsil eder vs. Dışarıdan o dünyaya empoze edilmiş gibidir. Ve bu filmlerin inandırıcı olma çabalarıyla hiç uyuşmaz bu tavır. Ağaç'ta bu böyle değil, bu açıdan bana Baumbach'ın pek sevilmeyen ama benim ilginç bulduğum Margot at the Wedding filmindeki ağaç metaforunu hatırlattı. Orada da 'metafor' dışarıdan dayatılan bir şey değil, içeriden 'yaratılan' bir şeydi. Bu tip metafor kullanımlarına pek de sık rastlamıyoruz, bu durum bence Ağaç'a -her ne kadar tematik açıdan fazla düz olarak görülebilecek bir film olsa da- belli bir değer katıyor.

Hepimiz Bilirkişiyiz, Yıktırmıyoruz!

2010-12-13T12:16:00.002+02:00

14 Aralık || 14:30

Kentin sahipleri olarak "Hepimiz Bilirkişiyiz" demiştik. Sözümüzü unutmadık! “Bilirkişi” incelemesinin yapılacağı 14 Aralık Salı günü saat 14:30'dan itibaren hep beraber "mahallinde keşif ve inceleme" yapmak ve bir kez daha "Emek Bizim İstanbul Bizim" demek için kameralarımızla, fotoğraf makinalarımızla Emek Sineması'nın önünde olalım.

Tanığız, görüyoruz, biliyoruz, Emek'i yıktırmıyoruz!

http://emeksinemasi.blogspot.com/

ASKERÎ "ALTYAZI'': BU DERGİYİ OKUYAMAZSIN!

2010-11-09T13:37:00.003+02:00

Zaman zaman dergimiz için de yazılar kaleme alan Sinan Yusufoğlu, 100. sayımız için özel bir mektup yazıp yollamıştı bize. Bu mektup o kadar uzundu ki, özel sayımızın sayfalarına sığdıramadık; bir yandan da bu mektup bizim için o kadar özeldi ki, sizlerle bir şekilde paylaşmadan edemedik. Sinan'ın bizlerle ve dolayısıyla sizlerle paylaştığı bu uzunca anekdot, 100. sayıdan sonra yola devam etmemiz için bize güç veren şeylerden biri oldu.

SİNAN YUSUFOĞLU

Özel sayılara dair bir şeyler yazmak her zaman zor gelir insana. Ben de defalarca erteledikten sonra 100. sayıya dair ne yazacağımı düşünürken, Altyazı'yı benim için özel kılan şeylerin listesini yaptım zihnimde. Bu listeden çıkan sonuç, Altyazı'yı okumaktan ve bazen Altyazı'ya yazmaktan vazgeçmememi söylüyordu. Bu listedeki notlar üzerinden Altyazı'ya dair bir yazı yazmak kuşkusuz bir derginin sayfa sınırlarını aşacaktır. Ben en iyisi Altyazı'nın benim için en özel sayısından bahsedeyim. Altyazı'yla aramızdaki kişisel tarihin en özel sayısı çekinerek söylemem gerekir ki hiç okuyamadığım 91. sayısıdır. (bkz. sayı 91/ocak 2010) Evet, yanlış okumadınız, benim için en özel sayıyı hiç okuyamadım ve bu sayı başıma dert açan bir sayıdır. Bir sinema dergisi, bir insanın başına nasıl dert açar sorusu akla gelebilir ama acele etmeyin derim. Önce hikâyeyi okuyalım.

Askerliğin İtaat Alfabesi: Koş, Sürün, Yat ve Dışarıdaki Hayatı Unut
Altyazı'nın Ocak 2010'da çıkan 91. sayısı benim askerliğimin ikinci ayına denk gelir. O günlerde askerliğin birinci bölümü olan 'acemi askerlik' bitmiş ve artık 'usta' bir asker olduğumuz her an sert bir tokat gibi yüzümüze vurulmaktadır. Askerde acemilik dediğim şey ise, güneş altında ya da yağmurda/karda sabahtan akşama kadar ayakta dikilmek, ad-soyad-memleket ''kutsal üçlemesiyle'' ses boruların çatlayana kadar tekmil getirmek, ''vatan sana canım feda'' çığlıkları atarak koşmak, koşarken hizayı bozmamak, hizayı bozmazken 'Türklüğü' düşünmek ve 'Türklük' için yerlerde kolların kanayana kadar sürünmektir. Haa, bir de askerin eğitim dışı vakit geçirdiği ve sosyalleşebildiği tek alan olan asker gazinosunda, iki günde bir 'NEFES' ve benzeri filmleri izleyerek milliyetçi bir histeriyle gözlerin dolarak Vatan denen pazıları şişkin askeri varlığa ajitatif şekilde bağlı olmaktır.

Küçük bir ilçenin asla dağlık olmayan merkezinde yaptığım acemi askerlik boyunca, soyut bir düşmana karşı, o düşmanı ''arzu nesnesi''ne dönüştüren rütbelilerin, telaşlı ve buyurgan emirlerine maruz kalan bir bünyenin gördüğü hasarı az çok tahmin edebilirsiniz, anlatmanın lüzumu yok. Koşmak, sürünmek, itaat etmek, ayakta su içmemek, ıslak elle prize dokunmamak, yerler buzluyken koşmamak, koştuğun takdirde düşmemek, ayakkabı bağcığını yanlış bağlamışsan en az 20 şınav çekmek, komutan çektiğin şınav sayısını sorduğunda kaçta olursan ol her zaman ''Sıfır'' demek, üç öğün yemek öncesi 'tanrımıza hamdolsun, milletimiz varolsun' diye bağırarak yemek duasına ortak olmak ve akla gelmeyecek yüzlerce gerçek üstü ama oldukça gerçek bir dilin içinde hapsolmak... Askerlik, kelimenin gerçek anlamıyla militarizmin kaba ve buyurgan hapishanesine kapatılmaktır. Gardiyanların ise, şişkin egolarıyla itaat denen galaksiden fırlatılmış, omuzlarında yıldızlar taşıyan robot-insanlardır. Kapatıldığın bu hapishanede militarizm; megafonların ve uyarı düdüklerinin şartlandırıcı dünyasında, Kubrickvari bir askerî evrende Pavlov'un köpekleri misali, tel örgülerin ötesindeki o küçük ama çok değerli olduğunu anladığın 'Gerçek Hayat'ın özgürlüklerine asla ulaşamayacağının hüznüyle bedeninin ve zihninin günün her anı iğdiş edilmesidir. Askerliğin lisanı, kendini askerliğin yüksek değerleri için feda etmeyi gerektirirken, Askerîce olan bu lisanı konuşan her askerin bilmesi gereken ilk şey, yüksek sesle bağırarak ''emredersinizzzz'' ve ''saoooll'' kelimelerinin ötesinde bir dil kullanmamaktır. Koşmak, koşarken '' her Türkün asker doğduğunu'' onaylamak, bu onayla birlikte sürünmek ve askerliğin bir harp ''sanatı'' olduğunu iyi kavramak her 'Türk' askerinin milli görevidir. Tırnak içerisindeki sanat kelimesi ise bildiğimiz sanat değildir; buradaki sanat oldukça milli ve yüksek bir sanatı tarif etmektedir. O günlerde zorunlu bir şekilde askere alınmış ve anti-militarist bir birey olarak ( ya da kendimi öyle zannederek), bu askerî evrende anti kelimesinin pek de işlevsel bir şey olmadığı sonucuna varmıştım. Çünkü askerde ''bölücü ve irticai'' faaliyetler dışında hiçbir şeye ''anti'' olmak kabul edilemezdi ve askerdeki en politik şey, Atatürk'ün büstü ve fotoğraflarıydı.

İşte tam da elim kolum yara bere içinde, zihnim allak bullak olmuşken; Altyazının 91.sayısı bayilerdeydi ve bu sayıyı küçük karakolumuzun sırası hiç bitmeyen ankesörlü telefonundan Fırat'ı arayarak isteme gafletine düşmüştüm. Bir şeyler okumalıyım, evet burada olmayı unutturan bir şeyler okumalıyım fikriyle elimdeki kitap ve dergileri tüketmiş, ulaşabildiğim arkadaşlardan okuyacak bir şeyler göndermelerini istiyordum. Askerde, dışarıdan gelen ve ''sivil'' olan her şey çok değerlidir. Kitap, dergi, mektup, yemek ve tabii en önemlisi hâkî renkte olmayan her şey. Dergimin bulunduğum küçük karakol binasına gönderileceğini hayal etmek bile garip bir mutluluk yaşatıyordu bana, sanki uzun yıllar kör olmuştum ve gözlerim ansızın açılacak ve yeniden görmeye başlayacaktım hissi içerisinde günlerce bekledim dergimin gelmesini. Şehirden epey uzak olan karakolun küçük nöbetçi kulübesinde bir gece vakti Altyazı'yı okuyacak olmanın sevincini hissettim o an. Askerde böyle ''küçük'' özgürlük anları, insanı oradaki hayata bağlayan en önemli şeydi galiba.

Derginin gelmesini beklediğim o günlerde, bir askerin ''komutan seni çağırıyor'' demesi bende heyecan ve korku karışımı bir his yarattı ilkin. Komutanın beni çağırması pek olağan bir durum değildi. Neyse ki kaçacak bir yer yoktu ve kaçsam da en çok 300 metre kaçabilir, 300 metreden sonra atlayacağım duvarın arkasındaki lağım çukurunda, ömrümü askerlik kadar kötü bir ortamda geçirirdim. Aynada kendime baktım, askerî kıyafetlerime çekidüzen verip, içeri gireceğim an komutana vereceğim kafa selamının provasını yaptım ve endişeyle kapıdan içeri girdim. Girmemle heyecanımın korkuya dönüşmesinin bir olduğunu hatırlıyorum. Komutanın koca parmaklarının arasında (kendisi boksördü ve bunla her fırsatta övünmekten büyük mutluluk duyardı.) benim günlerdir beklediğim Altyazı duruyordu. Dışarıdan gelen şeylerin önce onun kontrolünden geçeceğini hesaba katmamıştım. Komutan sayfaları dikkatle karıştırıyordu. Komutanın tepesinde duran bir uzman çavuş, komutanın gözüne girme gayreti içerisinde, derginin en ince ayrıntılarını komutanın dikkatine sunuyor ve "arz ederim-emredersiniz" kelimeleriyle saygıda kusur etmiyordu. Bense askerî deyimle ''çömez'' bir asker olarak elimi nereye koyacağımı, nasıl duracağımı bilemeyerek ve bir de derginin içeriğinde ''başımı belaya sokacak bir şey olmasın'' duaları ederek, ayakta dikiliyordum. Komutanın ''gel buraya'' çağrısıyla, daldığım düşüncelerden çıktım ve "emredersiniz'' diyerek yanına yaklaştım çekingen bir vaziyette (emredersiniz deyişimin odada yankılanması ve içimdeki yüksek sesle konuşan canavarın varlığı beni ürkütüyordu her an. Askerde yüksek sesle konuşulurdu ve hatta bağırarak konuşmak en makbule geçen davranış biçimiydi. Komutanlara yüksek sesle selam verilir ve onlara her an ''erkekliğin'' bağırmakla bir olduğu hatırlatılırdı. Çünkü hiçbir komutan ''kibar'' olanı sevmezdi. Hatta nefret ederlerdi. Askerliğimde, 'emredersiniz'den sonra en sıklıkla duyduğum cümle 'Bağırrrr Ulannnn'dı bu yüzden).
Komutan, dışardan gelen her şeyin kontrol edilmesi gerektiğini, bunun rutin bir şey olduğunu yüzündeki kibar ifadesizlikle belirttikten sonra, dergiyi çevirerek işaretlediği sayfaları önünde ''iğrenç'' bir şey varmış gibi göstermeye başladı. Komutanın kocaman parmaklarının arasında (boksör olmasının yanı sıra iyi bir nişancıymış ve o parmaklarla çok ''insan'' avladığını bıkmadan tekrarlardı) duran dergimin sayfalarına bakarken, komutanın kibar ifadesinin tamamen değiştiğini fark ettim ve açıklamaya çalıştım bir şeyleri. 'Komutanım, Türkiye'nin önemli sinema dergilerinden biri olan Altyazı, Boğaziçi Ünive....' diyerek durumu toparlamaya çalışırken, komutan sert bir şekilde 'Kesss Lann' diye sözümü kesti ve eliyle işaret etti sayfayı. İşaret ettiği sayfanın üzerinde kocaman puntolarla, ''1. Diyarbakır Kürt Sineması Konferansı'nın Ardından'' yazmaktaydı. Komutanın bakışlarından anladığım tek şey, o cümledeki en son ilgilendiği kelimenin 'sinema' olduğuydu. Sayfayı çevirdi. Bir diğer başlığı okumam için emretti komutan. Başlığı kekeleyerek okumaya başladım. ''Kürt Sineması mı Kürtlerin yaptığı Sinema mı?'' Kafamda ne demem gerektiğini düşünürken ve artık sayfa çevirmemesini umarken, derginin sonlara doğru olan sayfalarını açtı. Parmağıyla işaret etti ve kaşlarıyla okumamı emretti. Kocaman boksör parmaklı komutanın kaşları bile heybetliydi ve ancak ömrünü askerliğe vermiş bir insanın böyle kaşları olabilirdi. Ruhun ve düşüncelerin şekillendirdiği bir bedendi karşımdaki ve kaşlar da esas duruştaydı sanki, kalkık ve her an hazır olda selam veriyorlardı gözlere. O kaşların altındaki sert bakışlar karşısındaki çaresizliğimi ise tarif etmek için askerde olmanız ve öyle bir komutanın karşısında dikilmeniz gerekir. Ben o sıkışmışlık içerisinde ne diyeceğimi bilemezken ya da söyleyecek o kadar sözümü dinlemeyeceğini bildiğimden ve artık bu psikolojik işkencenin bitmesini dilerken, o yeniden sayfayı çevirmeye başladı. Bu sefer parmağının işaret ettiği sayfada Esmeray'ın yer aldığı 'Ben ve Nuri Bala' belgeseline dair bir söyleşi vardı ve son çevirdiği sayfada 'Kazım Öz-Şavaklar' söyleşisi yer alıyordu.
Altyazı'ya teşekkür ederdim böyle bir sayı hazırladıkları için normal şartlarda olsam ama o an aklımdan bu hiç geçmedi. Komutanın o biraz kibar ve ifadesiz bakışları gitmiş yerine 'devlet dairesi' gibi soğuk ve sert bakışlar gelmişti. Komutanın tepesinde dikilen uzman çavuşsa büyük bir günah işlemişim gibi yüzüme bakıyor ve komutanın artık bir şey söylemesini bekliyordu sanki. Kraldan daha kralcı olan bu genç askerin Kürtlere ve eşcinsellere olan tahammülsüzlüğünü bildiğim için, askerlik sürem boyunca elinden çok çekeceğimi ve her an bunu kullanacağını tahmin etmiyordum. (Ki olaydan iki ay sonra, o uzman çavuşla etnik kökenim nedeniyle yaşadığımız gerginlik sonucunda ben ilçe karakolundan merkeze sürüldüm, o ise bulunduğum şehrin kötülüğüyle nam salmış karakoluna sürüldü.)

ALTYAZI : AYLIK 'BÖLÜCÜ' SİNEMA DERGİSİ
Komutan, dergiyi kapattı ve elini alttaki çekmeye uzatarak bir damga çıkardı ve derginin kapağındaki Penelope Cruz'un gözlerinin üzerine ''SAKINCALIDIR'' damgasını vurarak, olaya bakışını özetlemiş oldu. Memleketin tüm azınlıkları o ay birleşip, Altyazı'da yer almıştı ve benim söyleyeceğim herhangi bir şeyin karşımdaki robot-insan için hiçbir anlam ifade etmeyeceğini biliyordum. Çünkü ömrünü askerlik üzerine kurmuş biri vardı karşımda ve uzun yıllarını Güneydoğu'daki dağlarda geçirmişti ve bildiği tek dil askerceydi. Bense askerî sınırlar içerisinde kendisine böyle 'sakıncalı' dergiler gelen, güneydoğu kökenli bir kart kurt sesiydim onun için. Komutan, severek okuduğum ve ara sıra yazılar yazdığım dergimi, bir anda andıçlamış oldu. Artık Altyazı da Türk Silahlı Kuvvetleri’ne mensup bir komutan tarafından, sakıncalılar listesine eklenmişti. Dergiyi, alttaki çekmecenin başka bir gözüne yerleştirdi ve konuşmaya başladı. Yüksek sesle konuşuyordu ve boksör parmaklarını sert bir biçimde oynatıyordu. “Bu dergi, bir sinema dergisi değildir. Bu bölücü bir sinema dergisidir” deyip duraksadı biraz, cevap beklediğini düşünerek, bir şeyler anlatmaya başladım ama lafımı kesti yine. Karşısında konuşmak mümkün değildi artık. Bir sinema dergisinin nasıl olması gerektiğini uzun uzun anlatmaya başladı. Öyle bir anlatıyordu ki sanki yıllardır ordu içinde çıkan bir sinema dergisi var ve onun editörlüğünü yapıyordu. “Bu dergi vatana hizmet etmeyen bir dergidir,” diyerek sürdürdü konuşmasını. “Kürtlerin Sineması yoktur. Bölücülerin sineması vardır ve ülkeyi bölmek isteyen, dış kaynaklı dış fonlu teröristlerin hizmetinde çalışan beslemelerin sineması vardır. Türk Sineması olur çünkü Türklerin büyük bir devleti vardır. Kürt Sineması olamaz, olmayacaktır da, diye uzun bir söylev çekti 'yüksek' sinema bilgisiyle. Ne çıkıyorsa bu Diyarbakır'da çıkıyor zaten, bölücüler iyi çalışıyor orada, silahı bırakmadılar bir de konferans düzenliyorlar işte.” Arada, yanında dikilen uzman çavuşa bakıp ondan onay bekliyordu sanki. Uzman çavuş da komutanın bakışlarına uysal bir şekilde ve hayranlıkla ''emrettiğiniz gibi komutanım'' yanıtını veriyordu mekanik bir ses tonuyla. Komutan, dergideki tartışmaya milliyetçi bir cepheden katıldığının farkında olmadan, gittikçe heyecanlanarak ve bağırarak konuşmasını sürdürdü. Karşısında, kendi tanımıyla, ''üniversiteyi bitirmiş'' biri vardı ve sanki içindeki öfkeyi bir “kart kurt”un üniversiteli olması ve böyle ''sakıncalı'' şeyleri okumasına yönlendiriyordu. Onun gibi biri için iyi bir Kürt ya ölüydü ya da askerliğini cehaleti nedeniyle uzun dönem bir er olarak yapan bir Kürttü. Çünkü uzun dönem askerler, her türlü muameleyi hak eden, “askerliğin yan gelip yatma yeri olmadığını” 15 ay boyunca bedenlerinin ve zihinlerinin her yerinde insanlık dışı muamelelerle yaşayan ve hiçbir söz hakkı olmayan “zavallılar”dı. Üniversite okuyup kısa dönem askerlik yapanlara ise, daha dikkatli davranmaları gerekiyordu. Çünkü onların ağızları 'laf yapıyordu' ve çoğu 'iyi aileler'in çocuklarıydı. Birçok rütbelinin her an hissettirdiği askerlik evrenindeki bir diğer gerçek de, askerliğin sınıfsal sınırlarının olduğu ve her askere aynı şekilde davranılamayacağıydı. Komutan yarım saate yakın bir süre vatanın kutsal değerleri, Kürtlerin dış devletler tarafından kullanıldığı, bölücülerin cahil olduğu ve cahillerin sinema yapamayacağını, bu sinemanın kendine Kürt diyen başka devletlerin ajanları tarafından yapıldığını ve iyi filmlerin milli değerler ve hassasiyetleri anlattığını oldukça ajitatif bir biçimde anlatırken, tepesinde duran uzman çavuşun gözleri parlıyordu. Arada kafasını sallayarak komutanını onayladığını gösteriyor ve dış düşmana karşı verdikleri mücadelede komutanın üstün sinema bilgisine hayranlığı gözlerinden okunuyordu. Bunları anlatırken arada Kurtlar Vadisi gibi filmlerden ve Osman Sınav gibi yönetmenlerden örnekler vererek sinema bilgisinin çok iyi olduğunu hırsla anlattıktan sonra, “bak oğlum, bu seferlik ceza vermiyorum sana. Sakıncalı yayın taşımaktan tutanak tutabilirim sana ve askerî cezaevine kadar gider bu. Bak biz askerlerimizin okumasını isteriz ama böyle şeyleri değil. Kütüphanemiz var burada, orada yüzlerce faydalı kitap var. Hiç oradan kitap okudun mu? Mesela, ‘Şu Çılgın Türkler’i okudun mu? Komutan bana fırsat vermeden sorduğu sorulara kendisi cevap veriyor, her konuşmaya başladığımda, lafımı bölerek, anlatmayı sürdürüyordu. Okumadın tabii. Okumazsınız öyle şeyleri. Fazla vatansever değil mi onlar?” Yeniden sinirlenmişti komutan. Kaşları tekrar esas duruştaydı. “Bak,” dedi, “bu kez bir şey demiyorum. Ama bir daha bu tarz sakıncalı dergiler, kitaplar görürsem hiç iyi olmaz, haberin olsun. Bu dergiyi askerî sınırlarda okuyamazsın. Gözüm üzerinde Hakkarili.” Cümlede üzerine basa basa vurguladığı şey memleketimdi. Kendimi Beckettvari absürd bir oyunda hissediyor ve artık bu sahnenin bitmesini istiyordum. Nihayet, “şimdi çıkabilirsin” dedi. Ben de geri geri giderek odadan çıkarken, ''emredersiniz desene lan'' diyerek son darbesini de vurmuş oldu. Duraksadım ve ''emredersiniz'' dedim alçak sesle. ''Bağır Lann'' dedi bu kez de. Yine 'devlet' gibi bakmaya başlamıştı. Bağırarak söyledim bu kez ve çıktım dışarı. Komutanın sözleri ve sert bakışları askerliğimin altyazısı olmuştu o an. Garip bir duygu vardı içimde. Böyle tuhaf bir ülkede yaşamak ve ömrünün altı ya da on beş ayını oldukça absürd bir askerî evrende geçirmek, militarizme olan öfkemi daha da artırdı. Bu yaşananların saçmalığını düşünürken, günlerdir beklediğim dergimi okuyamayacak olmanın hüznünü hissediyor ve boksör parmaklı komutanın, sert bakışları altında askerliğin artık daha da kötü geçeceğini biliyordum.

Koğuşa gittiğimde yaptığım ilk iş, kapıda görevli olan asker arkadaşıma artık bana dışardan gelen her şeyi, özellikle Altyazı sinema dergisini rütbelilerin eline geçmeden saklamasını söyledim ve önümüzdeki ay gelecek dergimin ve benim güvenliğim için böyle bir yöntemin olmazsa olmaz olduğunu anlattım. O da bunu deneyeceğini söyledi. Fırat'ı arayıp dergiyi artık göndermemesini söylemeyi düşünmedim. Çünkü olması muhtemel her şeye rağmen, onların sakıncalı gördüğünü okumak ve küçük de olsa isyan etmek, o baskıcı ortamda benim için en anlamlı direnişti. Neyse ki, bir ay sonra Altyazı'nın 92. sayısı o yöntemle elime sağ salim ulaştı ve herkes uyuduğunda, dergimi kitap okuma lambasının küçük ışığı altında aklımda bir ay önce yaşadığım olayın tedirginliğiyle okumaya başladım ve dergiyi bitirdikten bir gün sonra, alt kattaki kalorifer kazanın içine atarak yaktım. Büyüdüğüm doğu kentinde, o dönem devlet tarafından yasaklanmış video ve müzik kasetlerinin, kitapların yakıldığını hatırladım o an hüzünle. O an tekrar anladım ki bu ülkede, bir dergiyi veya kitabı yakmak zorunda kalmanın tedirginliğidir militarizm ya da okullarda, askerî alanlarda, resmî kurumlarda ve hatta sokaklarda kimliğini/dilini/farklı olan her şeyini saklayarak yaşamak zorunda bırakılmaktır.

Altyazı, uzun yıllardır hayatımda yeri olan ve severek okuduğum/yazdığım iyi bir sinema dergisidir ve yaşamımı olduğu kadar askerliğimin o karanlık, sıkıcı ve oldukça anlamsız günlerini de daha anlamlı kıldı o küçücük özgürlük anlarımda. Hala okuyamadığım 91.sayının benim için özel olması; bu ülkede yaşatılmış ve yaşanan bunca baskıya ve engellemelere inat, iktidarların ''sakıncalı'' gördüğü vicdanlı, bağımsız ve yandaş olmayan işler yapmanın ne kadar önemli olduğunu hatırlatmasındandır.
100. sayısına ulaşan bu derginin ve diğer bağımsız, muhalif dergilerin, çok zor şartlarda var olduğunu, para cezalarıyla ve ekonomik baskılarla kapatılmaya çalışıldığını (bkz. Express) bilen biri olarak, sinemanın vicdanlı sesi olan Altyazı'ya ihtiyacımız var. Bu ülkenin her santimetrekaresini bir kışlaya ya da hapishaneye çevirmek isteyen sivil ya da askerî iktidarlara karşı, onların “sakıncalı” olarak gördükleri dergilerin, kitapların, filmlerin üretilmesi ve bu ülkenin daha özgür, daha yaşanılır bir yer olması dileğiyle...

Altyazı'ya Not: Hâlâ okuyamadığım ve bulamadığım 91. sayıyı bana gönderebilirseniz çok sevinirim. 100 sayıdır bu güzel dergiye emeği geçen herkese teşekkür eder, nice sayılar dilerim.

2010-10-21T14:11:00.004+03:00

100. ÖZEL SAYI KASIM'IN İKİNCİ HAFTASINDA BAYİLERDE OLACAK

Aylık Sinema Dergisi Altyazı, Kasım ayında 100. sayıya ulaşması şerefine uzun süre raflarda kalacak özel bir sayıyla okuyucularının karşısına çıkmaya hazırlanıyor. Derginin Kasım sayısının ardından, Kasım ayının ikinci haftasında bayilerde olacak bu özel sayı, birçok tanınmış yazar ve yönetmen tarafından hazırlanmış özgün içeriğiyle de adından uzun süre söz ettireceğe benziyor. Reha Erdem, Nuri Bilge Ceylan, Semih Kaplanoğlu, Kutluğ Ataman, Ümit Ünal, Murathan Mungan, Selim İleri, Ayfer Tunç ve Murat Uyurkulak gibi sinema ve edebiyat dünyasının önde gelen isimlerinin sinemayla olan kişisel ilişkilerine dair yazı, çizim ve fotoğraflarını paylaşacakları bu özel sayı, uzun süre sinemaseverlerin başucunda kalacak ve tekrar tekrar açıp okunabilecek kalıcı bir eser.

2010-10-06T04:15:00.001+03:00

Kasım'da çoğalıyoruz. Kasım sayısının yanı sıra 100. Özel Sayı'mız da bayilerde olacak.

HEPİMİZ BİLİRKİŞİYİZ, YIKTIRMIYORUZ! 11 Haziran Cuma | 19:00

2010-06-07T15:39:00.006+03:00

Sonunda beklenen oldu ve Emek Sineması, İnci Pastanesi ve Yeni Rüya Sineması'nın içinde bulunduğu adada gerçekleştirilmesi planlanan sözde yenileme özde rant projesi, İstanbul 9. İdare Mahkemesi tarafından “uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararlar doğurabileceği” gerekçesiyle durduruldu. Bundan sonraki aşama bilirkişiler tarafından "mahallinde keşif ve inceleme" yapılmasını gerektiriyor.

Bilirkişilere sesimizi duyurmak, “Hepimiz bilirkişiyiz, Emek'i yıktırmıyoruz” demek ve mahkemenin öngördüğü doğrultuda “mahallinde keşif ve inceleme” yapmak için 11 Haziran Cuma saat 19:00'da Beyoğlu Belediyesi önünde buluşup hep beraber Emek Sineması'na yürüyoruz.

Saat 21.30'dan itibaren Emek Sineması'nda direnişin yaz sezonunu açmak için 1.Geleneksel Emek Şenliği'nde buluşuyoruz. Cümbüş Cemaat, Tatavla, Hariçten Gazelciler konserleri ve Süreyya Hardcore, FitiSound DJ setleriyle Emek Sineması'na sahip çıkacağımızı, sokakları meydanları boş bırakmayacağımızı gösteriyor ve hep beraber yürütmeyi durdurma kararını kutluyoruz!

11 Haziran Cuma
Hepimiz Bilirkişiyiz Yürüyüşü
Toplanma Yeri: Beyoğlu Belediyesi Önü Saat: 19:00
(Şahkulu Mah. Meşrutiyet cad. No:121 Tünel - Beyoğlu)

1. Geleneksel Emek Şenliği
Yer: Emek Sineması
Saat: 21:30'dan itibaren geç saatlere kadar

http://emeksinemasi.blogspot.com/2010/06/hepimiz-bilirkisiyiz-yuruyusu-1.html

ERTELEME: EMEK ŞENLİĞİ

2010-06-04T16:44:00.003+03:00

Altyazı'nın Haziran sayısının Gündem köşesinde 5 Haziran Cumartesi akşamı yapılacağını duyurduğumuz Emek Bizim İstanbul Bizim Şenliği ertelenmiştir. Şenliğin yeni tarihi en kısa sürede açıklanacaktır.

Bilindiği üzere Emek Sineması, İnci Pastanesi ve Yeni Rüya Sineması'nın içinde bulunduğu adada gerçekleştirilmesi planlanan rant projesi, İstanbul 9. İdare Mahkemesi tarafından "uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararlar doğurabileceği" gerekçesiyle durdurulmuştu. "Bilirkişi incelemesi" yaptırıldıktan sonra bu konuda yeniden bir karar verilmesi söz konusu ve mücadeleye devam etmek gerekiyor. "İstanbul bizim, Emek Sineması bizim, hepimiz bilirkişiyiz ve yıktırmıyoruz" demek için herkesi Emek Sineması'nın önünde gerçekleştirilecek 1. Geleneksel Emek Şenliği'ne bekliyoruz.

Şenliğin yeni tarihini öğrenmek ve konu hakkındaki gelişmeleri takip etmek için şu adresi ziyaret edebilirsiniz: http://emeksinemasi.blogspot.com/

Daktilo ve perde arasındaki mesafe

2010-05-14T22:58:00.012+03:00

Elif Batuman İngilizce yazmış: 7 büyük isim ve hiç çekilememiş 7 senaryo

Kim görmek istemezdi ki o 7 filmi?

EMEK BİZİM. İSTANBUL BİZİM. YIKTIRMIYORUZ!

2010-04-15T00:37:00.003+03:00

Emek Sineması'nın yıkımını protesto etmek için, 18 Nisan Pazar günü saat 17:00'de Taksim Meydanı'ndan Emek Sineması'na dogru yürünecek. Buluşma yeri: Taksim Meydanı tramvay durağı. Siz de "Emek yaşamalı" diyorsanız Pazar günü meydanda buluşalım...

İlginenler için Mimarlar Odası'nın konu hakkındaki açıklaması:
http://www.mimarist.org/index.cfm?Sayfa=belge&Sub=detail&RecID=684

Bianet haberi:
http://bianet.org/bianet/toplum/121319-emeki-yikacak-sirketin-yetkilisi-yuhalandi

İstanbul Film Festivali Önerilerim

2010-04-01T17:08:00.003+03:00

Önceden izlemiş olduğum filmler arasından tavsiyelerimi aşağıya not düşüyorum. İzlediğim filmler arasında beğendiğim film sayısı bayağı az. Aslında -biletler hızla tükeniyor olsa da- festival sırasında görüp beğendiğimiz filmleri de buraya yazarsak iyi olabilir.

Ana / Mother: Memories of Murder ve The Host'tan tanıdığımız Bong Joon-ho'nun yeni filmi. Ve bir bakıma yönetmenin bu iki filmine dair sevdiğimiz şeyleri bir araya getiren bir film. Memories of Murder'in cinayet soruşturma sürecini alaya alan absürd mizahı ve The Host'un popüler film trüklerini Güney Kore'nin sosyal ikliminde tekrardan yorumlayan tarafi. Bu filmde ikisini de bulmak mümkün. Ana hem nefes kesici bir suç filmi, hem de anne-oğul ilişkisine dair yüz kızartıcı olabilecek, güçlü analizler içeriyor. Başlangıç ve final sekansları özellikle olağanüstü. Ayrıca çok önemli bir erdemi var: Baş karakterlerini aklamak gibi bir niyet taşımıyor hiçbir şekilde. Her iyi suç filmi gibi, sadece suçu işleyenlerle değil, onu mümkün kılan yan aktörler ve koşullarla da ilgileniyor.

Kuzeysiz / Northless: Bratislava'da FIPRESCI ödülü alan bu film, ABD-Meksika sınırını, hayat ve ölüm, umut ve çaresizlik arasındaki sınırı temsil eder bir hale dönüştürüyor. Başlangıçta, belgesel sinemaya öykünen, sınırı yasadışı yollardan geçme çabasındaki insanların hayatını gözlemlemekle yetinen bir film izlenimi veriyor. Ama sonra yavaş yavaş daha mizahi, neredeyse Kaurismaki filmlerini hatırlatan bir yere kayıyor. Hatta çok inceden bir tür masalsı his bile veriyor. Gözlemci tarzdan bu tür bir sinemaya doğru yaptığı geçiş çok ince ve tekdire şayan.

Annemi Öldürdüm / I Killed My Mother: Gencecik bir yönetmen, annesiyle olan aşk-nefret ilişkisinden yol çıkarak, biraz amatör ama son derece yaratıcı ve samimi bir filme imza atmış. Bunu ancak bu yaşta, bu kadar genç bir yönetmen çekebilirdi, diyorsunuz film bitince. Bu açık sözlülüğe, ancak söz konusu durumları bizzat deneyimleyen ve deneyimlerinin her türlü karanlık tarafıyla yüzleşmeye açık biri ulaşabilirdi, dedirtiyor film ve bu çok önemli. Bu samimi 'iliskiler filmi'nde Godardvari bir taraf bile var, ki bu tarz filmlerde pek rastlanan bir şey değil. Yani bir şekilde, aynı zamanda başrolü de üstlenen yönetmenin sinema aracıyla oynadığını, bir şeyler keşfettiğini hissediyorsunuz. Ki bu konuda o kadar basmakalıp filmler yapılıyor ki artık, bu istek ve hevesi görmek bile bana yetiyor. Sonuçta mükemmel bir film değil, ama "bu yaşta böyle filmler çekilmeli" dedirten bir film. Özellikle Türkiye'deki kısa filmcilere ilham olabilecek bir yapım. Çünkü onların da tabancaları, kovalamacaları, soyut felsefi lafları bırakıp artık 'kendi hayat deneyimlerinden' yaratıcı filmler çıkarmayı öğrenmeleri gerekiyor.

Ayrıca Büyüleyici İsyancılar bölümündeki Ortadoğu Kuzey Afrika filmleri görülmeli. Joseph Losey'ler es geçilmemeli. Elia Suleiman sinemasıyla mutlaka tanışılmalı. Kars Öyküleri izlenmeli. Anılarına bölümünden Zeki Ökten'in Pehlivan'ı önceden izlenmediyse beyazperdede mutlaka görülmeli...

2010-03-29T12:04:00.004+03:00

Moral Bozukluğu ve 31'in web sitesinden ücretsiz indirilebildiğini duymayan kalmadı herhalde artık. Henüz filmi indiremedim, !f istanbul'daki gösterimini de kaçırmıştım. Tek günde çekilen bu filmin abazan reklamcı çocukların kendi aralarındaki bir eğlence olup olmadığını da bilemiyorum. Muhtemelen öyledir de. Ama bu, filmin değerini düşürmez bence. İyi bir 'takılma filmi' kokusu alıyorum. Tam şimdi Fatih Özgüven'in yazısına denk geldim:

www.radikal.com.tr/Default.aspx?aType=RadikalYazarYazisi&Date=17.02.2010&ArticleID=980687

"Tutunamayanlar'ın Torunları" oldukça iddialı bir başlık tabii ki... Filmi indirmek elzem oldu galiba.

Ada: Zombilerin Düğünü

2010-01-31T16:04:00.002+02:00

Ada: Zombilerin Düğünü iyi bir film değil belki, ama Tarantino'nun tabirini kullanırsak, fena olmayan bir 'takılma filmi'. Ada, ilk bakışta bir zombi parodisi gibi görülebilir. Ama aslında Richard Linklater'in Dazed and Confused'uyla (ki Tarantino'nun favori takılma filmidir) ve Kevin Smith'in ilk dönem filmleriyle daha yakın bir ruh akrabalağına sahip. Bu filmler 'kayıp kuşak' filmi olarak görülür, çünkü karakterler başlarına ne gelirse gelsin geyik yapmayı sürdürürler. Ne olursa olsun geyik devam etmelidir, temel prensip budur, 'hayatta kalmak'tan bile daha önemlidir. Karakterler bir espri uğruna hayatlarını yitirebilir ya da berbat bir duruma kendilerini bile bile sürükleyebilir. Kayıp Kuşak filmi olarak görülürler çünkü ulaşılabilecek en büyük yabancılaşma noktasını sergilerler: bir avuç gencin geyiği sürdürmeyi 'survival'dan, yani yaşamak denen şeyden öncelikli bir yere koymalarını. Genel olarak, bu gençlerin hayatı TV izlermiş gibi yaşadıklarına dair bir duygu uyandırır bu filmler. Bazıları için son derece korkutucu bir şey olabilir bu türden bir 'kopukluk hali'. Türkiye'de de artık sürüyle gençlik filmi çekiliyor. Ama hiçbiri bu türden bir ruh halini Ada kadar açıkça ortaya koymadı belki. Her tarafı zombiler basmış, ama bir yerden bi espri çıkarmak karakterlerin hala en büyük dertlerinden biri. Olan biten her şeye, youtube'a malzeme çıkarmak için kamerayla çekim yapan bir karakterin perspektifinden bakmamız bu hissi iyice artırıyor. Karşılarına çaycı bir zombi çıktığında bile, kameralı gencin, tıpkı düğündeki gibi espri bulma telaşı içinde hayatına devam etmesi bu durumu tarif etmek için yeterli.
Ama ne yazık ki bu acımasız ve yer yer hiç de fena olmayan kayıp kuşak mizahı, el kamerası çekimlerinin getireceği gerçeklik hissinin korkutuculuğundan medet uman bir üslupla sekteye uğratılıyor. Oysa helikopter sahnesi, üsküdar esprisinin gerçekleştiği sekans gibi kısımlarda filmin bu gerçeklik hissinin tüyler ürperticiliğiyle dalga geçen bir havası bile var. Ama sonuçta Dazed and Confused moduna Blair Witch ve Rec'in aptal ciddiyeti karışınca filmin ayarı bir şekilde kaçıyor.

elitizm, atletizm

2009-12-27T15:14:00.003+02:00

Bu blog sanırım dergiye yazacak kadar olgunlaştıramadığımı düşündüğüm, bu yüzden de aklımın bir köşesinde beklettiğim görüşlerimi dile getirmek için iyi bir alan. Düşünce eskizleri için... Saçmalıyor olma riskini göz alarak yazılacak şeyler için ya da saçmalamak için.

Ocak ayında bayilerde olacak sayımız için Taylan Kardeşler ve Cem Yılmaz ile yaptığımız söyleşilerde, popüler filmlerin seyirci rakamlarının seyri ve sinemayı ciddiye alan filmlerin çok az kişi tarafından izlenmesi konularından dem vurduk. Taylan Kardeşler zamanla iyi çekilmiş yaratıcı ‘tür filmleri’nin kendi seyircisini bulabileceği, Türkiye’nin de Güney Kore gibi olabileceği umudunu taşıyorlardı (Güney Kore’de Park Chan-wook’un filmleri gişe rekorları kırıyor!). Çok iyi bir kara mizah örneği olan Vavien’in ilk hafta sonrasında ulaştığı seyirci rakamı ne yazık ki bu umudu besler nicelikte değil. Cem Yılmaz ise kötü ve ucuz ticari filmlerin her zaman seyircisinin olacağını ve bunu değiştirmenin çok da mümkün olmadığını, hatta gerekli de olmadığını düşünüyordu: Çünkü onun bakışına göre ‘iyi sinema zevki’ denen şey kitlesel bir nitelik kazanamazdı; her zaman için sinemayla yakından ilgilenen bir azınlık izleyecekti bu filmleri. Örneğin, kendisinin de daha çok önem verdiğini anladığımız Hokkabaz’ın, GORA kadar izlenmesi söz konusu olamazdı. Ya da Woody Allen filmleri, bahsi geçen ticari komediler kadar hiçbir zaman izlenmeyecekti; her zaman daha “eğitilmiş” bir zevke hitap edecekti. Hem iyi filmler daha fazla izlense, kimse eğlencelik çöp filmlere gitmese ne olacaktı ki, bir anda büyük bir aydınlanma mı yaşayacaktık?

Cem Yılmaz’ın bakışıyla pek bir derdim yok açıkçası. Nuri Bilge Ceylan, Zeki Demirkubuz, Derviş Zaim vb. yönetmenlerin filmlerinin eğlencelik filmlerden daha çok izlendiği bir dünyanın daha iyi bir dünya olacağını düşünen; etrafımızı çevreleyen karanlığın faturasını popüler kültürün bayağılaşmasına çıkaran “naif elitizm” pek akıl karı bir şey değildir. Dünya tarihi üzerine birazcık düşündüğünüzde bunun bir yanılsama olduğunu hemen anlarsınız zaten. Sanat eserleriyle herkes “kendince” bir ilişki kurar; kendi hayatının, birikiminin, eğitiminin, ait olduğu sınıfın, yaşam biçiminin, sosyal statünün getirdiği kodlarla izler filmleri. “Zevk” dediğimiz şey eşitlenemez; bunu düşünmek, hayal etmek, arzulamak aydınlanmacı bir illüzyondur. Kendi hayat çizginizi gözden geçirmeniz de yeter bunu anlamak için: Lisedeyken hangi filmleri seviyordum, şimdi hangilerini daha değerli buluyorum, üniversitede şu bölümde okumasaydım bu gibi filmlere nasıl bakardım, onlardan aynı zevki alır mıydım, diye düşünmeye başladığınız vakit, tek bir örnek üzerinden bunu görürsünüz zaten.

Ben şahsen bugün Türkiye’de kalem oynatan sinema yazarlarının da bu türden bir “zevk eğitici”, elitist bir bakışa sahip olduğunu düşünmüyorum. “Çok izlenen” filmlere daha mesafeli yaklaştığımız, daha az benimsenen filmlere dikkat çekmeye çalıştığımız oluyor, ama bunun pek de kötü bir tarafı yok. Bu daha çok, “anlaşılmayan”ı anlaşılır kılmaya yönelik bir çaba. “Bakın, bu tarz filmlerden de keyif alabilirsiniz” demenin bir yolu. “Bakın burada da böyle bir şey var” demenin nesi kötü? Kıskanmak’ı 3-5 kişi fazla izlese, birkaç kişi Avatar yerine Vavien’e ya da Orada’ya gitse ne olur ki? Kim ne kaybeder?

Öte yandan popülist köşe yazarları, sürekli kitlelerin zevkini eşitleme çabasında. Kendi değerli gördükleri şeyin en doğrusu, en iyisi olduğuna inanıyorlar. Günümüzün asıl elitistleri onlar bence; halkçılık maskesi altında kendi değer ölçülerini standart haline getirmeye çalışıyorlar. Kendileri bir şeyden anladıysa, bir filmle ilişki kurduysa, tama o film değerli, kuramadılarsa ya “entel dantel” ya da “çöp”. Hıncal Uluç, yıllardır “festivallerde ödül alan” filmlere laf uzatıyor. Ona göre bu filmlerin hiçbir değeri yok, “ben bunlardan bir şey anlamıyorsam, o zaman bunlar değersiz”dir diyor. Kendi bakışı, kendi ölçütleri her şeyin üstünde. Bu filmleri izlemeye bile gerek duymuyor kötülemek için. Bu filmleri yapanlar ona göre sadece “halktan kopma”, kendini farklı ve ayrıksı gösterme çabasındalar. Biz sinema yazarları da bu yüzden ödüllendiriyoruz bu filmleri, sıradan bir zevke sahip olmadığımızı göstermek için. Başka bir nedeni ya da gerekçesi yok.

Bu tür argümanlar üreten insanları, başka alanlarda kendi sarf ettikleri sözleri kullanarak ters köşeye yatırma hayali kurarım hep. Örneğin Hıncal Uluç yıllardır, “atletizm keşke daha çok izlense, takip edilse” deyip duruyor ya da futbolda, Anadolu takımlarının maçlarının izlenmemesinden, herkesin sadece büyük takımların maçlarını takip etmesinden yakınıyor. O bizi nasıl “festival filmlerini” izlediğimiz ve onlardaki değeri keşfetmeye çalıştığımız için samimiyetsizlikle suçluyorsa, “kimse bu filmleri izlemek istemiyor” diye bağırıp duruyorsa, mesela biz de “halk atletizm izlemek istemiyor!” ya da “herkes büyük takımların maçlarıyla ilgileniyor!” diyebiliriz ve bunu atletizmin önemli bir şey olmadığının, Anadolu takımlarının ilgiye değer olmadığının kanıtı olarak görebiliriz. Biz bunu yaparsak kendi söylediklerinin ne kadar aptalca olduğunun farkına varır mı acaba? Ya da daha önemli bir soru: İki ayrı alanda (spor ve sinema), benzer konularda bu kadar zıt tutumlar takınırken, yıllarca nasıl bunun farkına varmamış.

Kimse bir başkasının atletizmden aldığı keyfi sorgulayamaz. Kimse de bir başkasının bir filmden aldığı keyfi sorgulayamaz. Bu film en ufak bir farklılık içerdiği vakit, hemen bir çırpıda bunu samimiyetsizlik olarak etiketleyemez. Herkes sanat eserlerine kendi durduğu yerden bakar ve bu eserlerle “kendince” bir ilişki kurar. Birinin kurduğu ilişki, diğerinden daha değerli değildir.

Hıncal Uluç nasıl “olimpiyatları izleyin” diyorsa, insanları farklı sporlardaki değeri görmeye davet ediyorsa, biz de “bu filmleri izleyin” diyebiliriz. Bunun adı elitizm değildir. Bunun adı “entel dantellik” değildir. Sadece bakın sinema bundan ibaret değil, burada da ilişki kurulabilecek bir şey var, diyoruz. Bunun ne gibi bir sakıncası olabilir ki?

O yüzden diyorum ki, Orada’yı görün, belki çok az kişi izleyecek bu filmi, kusursuz da bir film değil, ama “aile” meselesine cesurca yaklaşan, her ailede yaşanan kırılmaların temelinde yatan duygulara, kırgınlıklara, kopukluklara, sırlara, arzulara dair çok şey söyleyen bir film. Ayrıca Vavien’i de görün. Bu filmleri, birkaç kişinin daha izleme ihtimali niye bu kadar rahatsız ediyor ki “medya babalarını”? Bu soru üzerine de düşünün, o zaman kimin elitist olduğunu, kimin kendi değer ölçütlerini başkalarınınkilerin üstünde tuttuğunu da anlayacaksınız.

Slavoj Žižek Boğaziçi'nde

2009-12-03T17:14:00.007+02:00

fotoğraf: Selen Erdoğan. Altyazı'nın "izliyorum" köşesi için Kasım 2007 tarihinde çekilmiştir.

Slavoj Žižek'in 3-4 Aralık tarihlerinde ikinci kez Türkiye'ye gelerek Boğaziçi Üniversitesi'nde gerçekleştireceği duyurulan “Post-ideolojik Dünyada İdeoloji: Hollywood” başlığı altındaki konferansının ilk ayağı bu gün 13:00'te Albert Long Hall'de başladı. Žižek’in kitaplarını Türkçe yayınlayan Ecore Yayınları ile Boğaziçi Üniversitesi Politika Bölümü’nün ortaklaşa düzenlemiş olduğu etkinliğe ilgi yoğundu; bir çok öğrenci salonda yer kalmaması nedeniyle konferansın ilk yarısını salonun dışında kurulan projektörde canlı yayından izlemek zorunda kaldı.

Konuşmasında ağırlıklı olarak "post-ideolojik dünya" görüşünü açıklayan Žižek, politikadan günlük hayata, Hollywood filmlerinden reklam sloganlarına kadar bir çok alanda örnekler vererek günümüzdeki "iki yüzlü"lüğün (hypocracy) "alaycı inançsızlık"la (cynical disbelief) işlevini yerine getirdiğini iddia etti. Žižek'in iki yüzlü sinemaya dair verdiği örnekler arasında 2012, Kung Fu Panda, Beşir'le Vals, Lebanon, Dövüş Klubü, Underground isimleri geçerken konu kapsamını genişleterek sinema dışına da uzandı. Gandhi'den Hitler'e, Tayyip Erdoğan'dan Starbucks'a kadar bir çok isim sıradışı düşünürün iddialarının örnekleri oldu. Žižek, manipülasyonun ve iki yüzlülüğün tarihin hiç bir döneminde olmadığı kadar yoğun olduğu günümüzde en çok teorisyenlere ihtiyaç duyulduğunu belirterek konuşmasının ilk yarısını tamamladı. Verilen aradan sonra ikinci yarı soru cevap bölümüyle devam etti. Sloven düşünüre genellikle politika ile ilgili sorular yöneltildi.

Slavoj Žižek ilk olarak 2007 yılında Bilgi Üniversitesi'ndeki bir konferansı için Türkiye'ye geldiğinde, Altyazı ekibi kendisiyle muhteşem bir "izliyorum" gerçekleştirmişti. Altyazı'nın Aralık 2007 tarihli 68. sayısında bu tuhaf ve eğlenceli sohbeti okuyabilirsiniz.

Ayrıca Altyazı Arşivi'ndeki Kitap/Yeni Çıkanlar bölümlerinde, Slavoj Žižek'in sinemayı konu edindiği, Encore Yayınları tarafından derlenen Kieslowski, David Lynch, Matrix ve Hitchcock ana başlıklarına sahip kitaplarının incelemelerini bulabilirsiniz.

Uluçay ve Sinemanın Cinleri

2009-11-30T22:50:00.003+02:00

Ölüm haberini aldıktan sonra internetten Ahmet Uluçay fotoğraflarına bakarken bu tuhaf kareyi gördüm. Biraz zaman ötesi ve dışı bir yerden gelen, sinemayı düşünen ve yapan, neredeyse sinema olmuş, hem yabancı hem aşina bir adam. Başkalığına takılmamıza gerek kalmayacak kadar şok edici, basit ve anlaşılır. Galiba Ahmet Uluçay'ın bizi şaşırtma biçimlerini benim için en iyi ifade eden görüntü bu oldu. Söylenecek çok söz olduğunu hissediyorum, ve mutlaka bir kısmını dergide de söyleyeceğiz ama ilk aşamada ben bu fotoğrafa bakmak, bakmak ve dalmak ister halde buldum kendimi. Ve ne kadar uzun baksam da, ilk bakışımda bana çarpan sade gerçek, çoğalan anlamların önüne geçiyor: Arkasına sinemayı almış, dünyaya kollarını açan birisi; o dünyayla hem restleşiyor, hem de onu kavrıyor, hayatın kendine sunduğu gerçekliğe hem direniyor, hem de onun ve öte gerçekliğin kendisini yutma gücüne meydan okuyor. Ben Uluçay'ı Karpuz Kabuğundan Gemiler Yapmak'tan da çok kısa filmlerinden birindeki o cinle hatırlayacağım. Uykusuyla debelenen küçük bir çocuğun saçını çeken cinle. Çünkü o ana dek hiç cin görmemiştim.

AHMET ULUÇAY...

2009-11-30T21:15:00.003+02:00

Tamamlayamadığı ikinci uzun metrajının setinden...
Sevgiyle, saygıyla, keşke'lerle anıyoruz...

Giriş ve The Hunger (1983)

2009-11-29T00:19:00.000+02:00

İlk defa blog kullandığım için sanırım henüz yabancılaşmadan yazmam mümkün değil. O yüzden biraz işi teorize ederek başlayayım dedim. Tomris Uyar'ın gündökümlerini okuyordum bu yaz, orada 'günlük' denen biçim üzerine de kafa yorduğu yerler var haliyle. Bir yandan başkalarının okuyacağı bilgisine sahip olmak ve aslında onlar için yazmak, diğer yandansa gündelik, kişisel olanı doğal akışında, samimi bir şekilde (mümkün olduğuca oto-sansürsüz belki) kendine yazıyor gibi yazmak... çok zor bir denge... Bir de üstüne bu kurumsal bir blog aslında, yani aslında kişisel de değil tam olarak, derginin kimliğinin bir parçası. Benim için şu an iyice kafa karıştırıcı yani :) Neyse, göreceğiz...

İzlenecek filmler listeleri konusunda dünyanın en başarısız insanlarından biri olabilirim, evde olanları karıştırarak ve keyfi film izleme lüksüne her nasılsa nadiren sahip olan biri olarak Tony Scott'un The Hunger'ını seçtim bu akşam. İlk beş/on/yüz film listelerinde de en az izlenecekler listelerinde olduğum kadar başarısızım, ama belki birileri bu sefer En İyi Vampir Filmleri listesi yapmam gerekirse, The Hunger'ı bana hatırlatır. David Bowie, Catherine Deneuve ve Susan Sarandon, 80'ler New York underground'u, punk, vampir mitolojisi ve metaforunu binbir farklı okumasıyla kendi zaman/mekanına uyarlaması, yeni hollywood'un muazzam, tuhaf kamerası ve kurgusu, müzikler, filmin sanat ve görüntü yönetimiyle başarılan tüm zamanların bir aradalığı (ve bunun en işlevsel olduğu örneklerden biri çünkü tüm o zamanlarda yaşanmış olduğunun hissi neredeyse sadece evin dekoruyla veriliyor, bir kaç acayip flashback dışında)...
Ölümsüzlüğün değil, ölmekte olan bir vampirin trajedisi! Dahice!
Benjamin Button'ın neden kötü bir film olduğunun da bir şekilde bir kez daha kanıtı hatta...
Tony Scott'un de en iyi filmi olabilir bence rahatlıkla.
Bir de David Bowie zaten insan olamaz, her daim öte dünyalı, her daim insanüstü.

Bayramda izlenecekler listesi

2009-11-26T19:20:00.000+02:00

Le bonheur - Varda
The Long Day Closes - Terence Davies
Crime and Punishment - Kaurismaki
Written on the Wind - Douglas Sirk
Two or Three Things I Know About Her - Godard (Bu geçen bayram listesinden kalma)
Mondo - Tony Gatlif
Closely Watched Trains - Jiri Menzel (en büyük ayıplarımdan)
The Mouth Agape - Maurice Pialat

Kıskanmak 2

2009-11-11T20:31:00.000+02:00

Önsözleri kitabı bitirdikten sonra okuyangillerden olduğumdan daha yeni gözüme çarptı: Kıskanmak'ın elimdeki Oğlak Yayınları'ndan çıkma bakısında Enis Batur 'Tutkunun Negatif Çehresi Üzerine Kanlı Bir Divertimento' başlığının korkunçluğuyla zıt bir güzellikteki önsözünü şöyle bitirmiş: "Kıskanmak, gövdesi kadar gölgesiyle, kısacası gizilgücüyle de çarpan, akıntısına çeken bir roman. Tutkunun negatif çehresi üzerine kanlı bir divertimento. İnsanın içinde onu bugün, yeniden, derinlemesine bir yazı alanı açarak yazma isteği, olmadı kamera başına geçme isteği uyandırıyor. Bazı romanlar böyledir." (Aralık 1993, İstanbul)
Gel de şimdi merak etme acaba Demirkubuz da bu önsözü okumuş mudur diye...

Looking for Eric

2009-11-11T19:49:00.000+02:00

Looking for Eric için kimse çıkıp da Loach'un en iyi filmlerinden biriydi demez herhalde. Ama her futbol ve Cantona sever de filmden özel bir tat almıştır mutlaka. Cantona'nın filmin orta yerinde çıkıp çıkıp NLP kitapları tadında konuşması bu tadı biraz ekşitse de, yine de bir futbol-işçi sınıfı beraberliğini Loach'a çok yakıştırdım ben. Ondan başkası da "holigan"ları direnişçi bir kalabalığa dönüştürmeyi akıl edemezdi herhalde... Film hakkında uzun uzadıya yazacak çok şey yok belki ama Loach'un kuşak farkını kadrajın kıyısında köşesinde ve olabilecek en ekonomik şekilde vermesini de takdir etmeyecek değilim. Ortayaşlı postacı Eric'in duvarındaki Eric Cantona posterini gösterir önce Loach, sonra da postacının oğlunun odasına gireriz. Tabii ki o da Manchester United taraftarıdır. Odasında posteri asılı olan futbolcu da hırçın, yeniyetme Wayne Rooney'den başkası değildir tabii ki! Bu sahnelerden sonra baba-oğul birlikte perdeye her çıktığında bir Cantona-Rooney şablonuna yerleştirdim onların yaptıklarını ben kafamda. İşe yaramadı da değil. Şimdi Loach'un karakterleri kafasında böyle bir şablonla kurduğunu iddia etmek falan değil niyetim. Benimkisi sadece keyif için, hazır futbolu bu kadar güzel kullanan bir film de bulmuşken biraz sinema-futbol oyunu yapmanın keyfi. Yoksa Rooney'den hazzetmem bile. Cantona'ya karşı ise garip bir sevgim var. Nedenini bilmiyorum hiç. Fransızca konuşunca, söylediği o beylik lafların felsefi vecizelere dönüşeceğine dair saf bir inancı olduğu içindir belki. Belki de onun o formasının yakalarını havaya kaldıran külhanbeyi futbolculuğuna karşı benim safça bir hayranlığım olduğu içindir.

Kıskanmak

2009-11-06T14:36:00.000+02:00

Sinema-edebiyat ilişkisi denen şey hakkında konuşulanların artık ilgimi zerre kadar çekmediğini fark ettim. İyi uyarlama şöyle olur, kötü uyarlama şöyle olur, iyi romandan iyi film çıkmaz gibi laflar duymazsam daha mutlu bir insan olabilirim belki bir süre. Edebiyat uyarlamalarının benim üzerindeki tek etkisi roman okutmak oluyor artık galiba. Yönetmen romanı uyarlamayı becerebilmiş mi falan gibi bir merak da değil benimkisi; hele romanı okurken hayalimde canlandırdığım karakterleri ete kemiğe bürünmüş biçimde görüp sonra bak o baya cuk oturmuş ama şu karaktere şu oyuncu gitmemiş be muhabbetleri yapmak hiç değil... Sanırım giderek büyüyen ve içinde kaybolduğum bir deryaya dönen 'okunacaklar listesi'nde bir çapa işlevi görüyor benim için bu edebiyat uyarlamaları. Önce Bizim Büyük Çaresizliğimiz, sonra Kıskanmak... Birileri çıkıp da filme çekmese şunları, kabarık ve uyumsuz listenin bir kenarında duruyorlardı şimdi büyük bir ihtimalle. Seyfi Teoman ve Zeki Demirkubuz'a teşekkürler o zaman şimdiden. Listenin ortalarında yer alan ama bir türlü sırası gelmeyen iki tane yazarla tanıştırmış oldular beni.(Barış Bıçakçı'yla bu vesileyle başlayan okur-yazar ilişkimi -bir de halı saha ilişkimiz var, o da ayrı konu- daha da sürdürmek niyetim de var.) Bu akşam gidip Demirkubuz'un Kıskanmak'ını da göreceğiz inşallah dünya gözüyle. Söyleşide dediğine göre baya kendi dünyasını yaratmış yine, romanla çok öyle obsesif bir ilişkiye girmemiş. Ee ama zaten böylesi makbul değil midir... 'İyi roman uyarlaması şöyle olur'la başlayan bir cümle de ben kurayım di mi. Sonra, kendimle çelişmeyi seviyoruma yatarım. Hadi bakalım Demirkubuz, sana güveniyoruz... Hakan Bıçakçı'nın twitter deyişiyle: "Kafamıza Demirkubuz bantlarını bağlayıp" gidiyoruz sinemaya.